- Almanya'da bilim insanları, 101 yaşına kadar olan donörlerin kan hücrelerini doğrudan beyin kök hücrelerine dönüştüren yeni bir yöntem geliştirdi.
- Dönüştürülen hücrelerin epigenetik yaş göstergelerinde belirgin bir gerileme saptanırken, bazı örneklerde yaklaşık 60 yıllık biyolojik gençleşme kaydedildi.
- Henüz laboratuvar aşamasındaki çalışmanın; Alzheimer, Parkinson ve inme kaynaklı sinir hasarlarının tedavisine yönelik araştırmalara yeni bir boyut kazandırması bekleniyor.
Almanya'da yaşlanma biyolojisi ve kök hücre araştırmaları alanında dikkat çeken bir çalışmaya imza atıldı. Bonn Üniversitesi Hastanesi Rekonstrüktif Nörobiyoloji Enstitüsü'nden bilim insanları, ileri yaştaki bireylerin kan hücrelerini doğrudan beyin kök hücrelerine dönüştüren bir yöntem geliştirdi. Aging Cell dergisinde yayımlandığı belirtilen araştırmada, 101 yaşına kadar olan donörlerden alınan hücrelerin yeniden programlanmasıyla biyolojik yaşlanma göstergelerinde önemli değişimler gözlemlendi.
Yaşlı kan hücrelerinden genç beyin kök hücreleri üretildi
Bonn Üniversitesi Hastanesi Rekonstrüktif Nörobiyoloji Enstitüsü Direktörü Prof. Dr. Oliver Brüstle liderliğinde yürütülen araştırmada, yenidoğanlardan 101 yaşına kadar uzanan farklı yaş gruplarındaki 15 donörden alınan kan hücreleri incelendi. Araştırmacılar, alyuvar öncülü hücreleri özel bir yeniden programlama yöntemiyle indüklenmiş nöral kök hücrelere (iNSC) dönüştürdü.
Geleneksel bazı kök hücre yöntemlerinde hücreler önce çok yönlü kök hücre durumuna getirilirken yeni çalışmada bu aşama atlanarak doğrudan dönüşüm gerçekleştirildi.
Hücrelerin biyolojik yaşında 60 yıllık gerileme
Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri, yeniden programlanan hücrelerde yaşlanmayla ilişkili moleküler göstergelerin değişmesi oldu. Bilim insanları, hücrelerin epigenetik yaşını DNA metilasyonu analizleriyle değerlendirirken RNA dizileme yöntemleriyle genlerin çalışma düzenindeki değişimleri de inceledi. Laboratuvar ortamında dönüşümün 12. gününde kan hücrelerine özgü proteinlerin yerini sinir sistemi hücreleriyle ilişkili proteinlerin almaya başladığı bildirildi. Çalışmada, 50 günlük süreç sonunda bazı hücrelerin epigenetik yaş göstergelerinin donör yaşının yaklaşık yüzde 5'ine kadar gerilediği aktarıldı.
Araştırmacılar, bu değişimin bazı örneklerde yaklaşık 60 yıllık biyolojik gençleşmeye karşılık geldiğini belirtti.
Hücrelerde DNA onarımı ve metabolik değişimler incelendi
Araştırmada yalnızca hücrelerin epigenetik yaşı değil, yaşlanmayla bağlantılı işlevsel özellikleri de değerlendirildi. Yeniden programlanan hücrelerde DNA hasarıyla ilişkili süreçler, mitokondri işlevleri ve hücresel geri dönüşüm mekanizmaları incelendi. Elde edilen bulguların, hücrelerin genç nöral kök hücrelere benzer bazı moleküler ve metabolik özellikler kazandığını gösterdiği bildirildi.
Araştırmacılar, söz konusu özelliklerin hücre bölünmesinin gerçekleşmediği koşullarda da korunabildiğine dikkat çekti.
Alzheimer ve Parkinson tedavisi için yeni araştırma alanı
Çalışmanın sonuçları, özellikle sinir hücrelerinin zamanla hasar gördüğü nörodejeneratif hastalıklar açısından önem taşıyor. Araştırmacılar, doğrudan yeniden programlama yönteminin gelecekte hastaların kendi hücrelerinden nöral kök hücre üretilmesine yönelik çalışmalarda kullanılabileceğini değerlendiriyor.
Daha önce gerçekleştirilen hayvan deneylerinde benzer yöntemlerle elde edilen hücrelerin fare beynine nakledilebildiği ve sinir dokusuyla bağlantılar oluşturabildiği bildirilmişti. Yeni yöntemin Alzheimer, Parkinson ve felç sonrası sinir dokusu hasarının onarımına yönelik araştırmalara katkı sağlayabileceği öngörülüyor.
Bununla birlikte çalışma henüz laboratuvar aşamasında bulunuyor. Elde edilen sonuçlar, insanlarda yaşlanmanın tersine çevrildiği veya söz konusu hastalıkların tedavisinin geliştirildiği anlamına gelmiyor.