- Marmara'da 7,2 ila 7,5 büyüklüğünde deprem beklediğini belirten Prof. Dr. Naci Görür; kıyı şeridi, yapı stoku ve altyapısı eksik toplanma alanları konusunda acil önlem çağrısı yaptı.
- Tek parça kırılma senaryolarına karşı çıkan Prof. Dr. Osman Bektaş ise fayın parçalı kırılabileceğini savunarak 7,5 büyüklüğündeki senaryonun tek olasılık gibi sunulmasını eleştirdi.
- Olası sarsıntının boyutu ve fay mekanizması konusunda farklı modeller öne sürülse de megakentin riskli zemin yapısı ve afet zafiyeti tartışmaların odağında kalmayı sürdürdü.
İstanbul ve Marmara Bölgesi'nde beklenen olası büyük depremin büyüklüğü, etkileri ve gerçekleşme olasılığına ilişkin bilimsel değerlendirmeler gündemdeki yerini koruyor. Yer bilimci Prof. Dr. Naci Görür, Marmara Denizi'ndeki fay sisteminin 7,2 ile 7,5 büyüklüğünde deprem üretebileceğini belirterek İstanbul'un yapı stoku, altyapısı ve afet hazırlıkları konusunda uyarılarda bulundu. Jeoloji uzmanı Prof. Dr. Osman Bektaş ise Marmara'da 7,5 büyüklüğünde deprem beklentisinin bilimsel bir senaryoya dayandığını, fayın kırılma biçimine ilişkin farklı olasılıkların da değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Naci Görür İstanbul depremi için 7,2 ve 7,5 büyüklüğünü işaret etti
Yeniçağ'dan Baran Yalçın'a konuşan Prof. Dr. Naci Görür, Marmara Denizi'nin doğu-batı doğrultusunda uzanan fay sisteminin İstanbul açısından önemli bir deprem tehlikesi oluşturduğunu söyledi. Kartal-Adalar, Kumburgaz ve Tekirdağ faylarını değerlendiren Görür, olası depremin büyüklüğüne ilişkin beklentisini açıkladı.
Depremin kesin zamanının bilinemeyeceğini vurgulayan Görür, şu ifadeleri kullandı:
“Şimdi yakın zamanda derken tabii zamanını bilmiyoruz ama yapılan çalışmalara göre 30 sene içerisinde deprem olma olasılığı son duruma göre yüzde 48 civarında oluyor. Şimdi öyle olunca 30 yıl geçti, yani çok büyük bir kısmı geçti. Kalan artı eksi bunun belli miktarı var. Yani neresinden baksan yakın diyebileceğimiz bir zamanda bu depremi bekliyoruz. Buna Kartal Adalar fayı, Kumburgaz fayı, Tekirdağ fayı dahil. Deprem üretecek Marmara Denizi'nin içerisinde kabaca doğu-batı doğrultusunda uzanan fay sistemidir. Büyüklük olarak da 7.2 ve 7.5 civarında bir deprem bekliyoruz.”
Görür'ün değerlendirmesinde yer alan yüzde 48'lik olasılık, aktardığı bilimsel çalışmalara ilişkin bir tahmin niteliği taşıyor. Bu oran, depremin belirli bir tarihte gerçekleşeceğinin kesin olarak bilindiği anlamına gelmiyor.
İstanbul depreminde en riskli bölgeler nereler?
Olası büyük bir Marmara depreminin İstanbul'daki etkilerine değinen Görür, özellikle zemin özellikleri ve yapıların dayanıklılığının belirleyici olacağını ifade etti. Avrupa Yakası'ndaki kıyı bölgeleri ile Avcılar çevresinde hasarın bazı bölgelere kıyasla daha fazla olabileceğini belirten Görür, nüfus yoğunluğunun da afetin sonuçlarını ağırlaştırabileceğine dikkat çekti.
“Avrupa yakasında sahile yakın kesimlerde, Avcılar ve çevrelerinde, sahile yakın alanlarda daha fazla yıkım göreceli olarak görülebilir. Nüfusun fazla olduğu yerlerde yıkım daha yaygın olur."
Görür'ün açıklaması, söz konusu bölgelerdeki bütün binaların aynı düzeyde risk taşıdığı anlamına gelmiyor. Depremde oluşabilecek hasar, yerel zemin koşullarının yanı sıra yapıların mühendislik özelliklerine ve dayanıklılığına bağlı olarak değişebiliyor.
Naci Görür'den yıkım ve tsunami uyarısı
İstanbul'un olası büyük bir depreme karşı hazırlık düzeyini değerlendiren Görür, yapı güvenliğinin yanında ulaşım ve diğer altyapı sistemlerinin de zarar görebileceğini söyledi. Özellikle kıyı kesimlerinde tsunami tehlikesine dikkat çeken Görür, şu değerlendirmede bulundu:
“Yıkım fazla olur. Ölü insanların sayısı fazla olur. Yollar, havaalanları yani o tür zararlarla karşı karşıya kalırız. Özellikle zeminin kötü olduğu yerlerde, kıyı kenarlarında tsunami etkili olur."
Uzmanın açıklamaları, olası bir depremin yalnızca binaları değil, ulaşım ağlarını ve günlük yaşamı sürdüren kritik hizmetleri de etkileyebileceğine işaret ediyor.
İstanbul'daki deprem toplanma alanları yeterli mi?
Prof. Dr. Naci Görür'ün gündeme getirdiği bir diğer konu ise deprem sonrasında kullanılacak toplanma ve barınma alanlarının altyapısı oldu. Afet sonrasında insanların yönlendirileceği bölgelerde temel ihtiyaçların karşılanabilmesi gerektiğini belirten Görür, yalnızca boş alanların toplanma yeri olarak belirlenmesini yeterli bulmadığını ifade etti.
“Toplanma bölgeleri hazır değil. Deprem bölgesi denildiği zaman minimum şartlarda sana hizmet verecek bölgeler akla gelir. Yani deprem olduğu zaman oraya gidersin ama gittiğin zaman orada yatacak yer, kalacak yer, bir şey satın alacak yerin, içecek suyun, tuvaletin yani çok şeyin olması lazım, yoksa boş yerine deprem bölgesi olmaz. Bizde sadece kuru kuru 'Burası toplanma bölgesidir' deniliyor ve küçücük yerler üzerine de bir ismi çakıyorlar 'deprem bölgesi', onu bırakıyorlar. Deprem bölgesi öyle değildir. Yani toplanma yeri dendiği zaman altyapı belli ölçüde yapılmış olur."
Görür, afet hazırlıklarının yalnızca deprem öncesinde alınacak yapısal önlemlerle sınırlı kalmaması, deprem sonrasında ortaya çıkabilecek barınma ve temel ihtiyaç sorunlarını da kapsaması gerektiğini vurguladı.
Osman Bektaş'tan 7,5 büyüklüğündeki deprem senaryosuna itiraz
Naci Görür'ün Marmara'daki deprem tehlikesine ilişkin açıklamalarının yanı sıra Prof. Dr. Osman Bektaş da sosyal medya hesabından bölgedeki olası deprem senaryolarını değerlendirdi. Bektaş, kamuoyunda sıkça gündeme gelen 7,5 büyüklüğündeki deprem beklentisinin kesinleşmiş bir sonuç olarak değerlendirilmesine karşı çıktı.
Marmara'da büyük deprem olasılığının bilimsel modeller üzerinden ele alındığını belirten Bektaş, bu modellerin içerdiği belirsizliklerin göz ardı edilmemesi gerektiğini ifade etti. İstanbul'un deprem tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu kabul eden Bektaş, belirli bir büyüklük senaryosunun tek olasılık gibi sunulmasının bilimsel açıdan doğru olmayacağını savundu.
Marmara Fayı tek parça halinde mi kırılacak?
Prof. Dr. Osman Bektaş'ın değerlendirmesinde öne çıkan konulardan biri de Marmara Fayı'nın olası kırılma biçimi oldu. Büyük bir depremin fay sisteminin tek parça halinde kırılmasıyla meydana gelebileceği senaryosunun yanında farklı modellerin de araştırılması gerektiğini belirten Bektaş, fayın daha küçük parçalar halinde kırılabileceği ihtimaline dikkat çekti. Bektaş ayrıca fayın derin kesimlerinde meydana gelebilen ve sürünme olarak adlandırılan hareketlerin de bilimsel değerlendirmelerde dikkate alınması gerektiğini vurguladı.
Bu olasılıkların yeterince incelenmeden tek bir senaryonun kesin sonuç gibi aktarılmasını eleştiren Bektaş, farklı fay davranışlarının olası deprem büyüklüğü üzerindeki etkilerinin araştırılması gerektiğini belirtti.
İstanbul depremi için uzmanların değerlendirmeleri ne anlama geliyor?
Prof. Dr. Naci Görür ve Prof. Dr. Osman Bektaş'ın açıklamaları, Marmara Bölgesi'ndeki deprem tehlikesinin değerlendirilmesinde farklı bilimsel yaklaşımları gündeme getiriyor. Görür, 7,2 ile 7,5 büyüklüğündeki deprem beklentisini öne çıkararak İstanbul'un yapı güvenliği, kıyı bölgeleri ve afet sonrası hazırlıklarına dikkat çekiyor.
Bektaş ise 7,5 büyüklüğündeki senaryonun kesin bir sonuç olarak kabul edilmemesi gerektiğini, fayın farklı kırılma biçimlerinin de değerlendirilmesinin önem taşıdığını savunuyor.