- İran Savaşı, ABD’nin Afganistan ve Irak’taki uzun süreli askeri müdahalelerinin ardından aynı türden bir çıkmaza sürüklenme ihtimalini gündeme getirdi.
- İran Savaşı'nın maliyetinin 30 milyar doları aştığı tahmin edilirken, önceki savaşların toplam maliyetleri trilyonlarca dolara ulaştı.
- Almanya Başbakanı Friedrich Merz daha önce Washington’ın İran Savaşı'ndan nasıl çıkacağını göremediğini söylemişti.
- Trump, savaşın ilk döneminde İran’a kara birlikleri gönderme ihtimalini tamamen reddetmemiş, bunun “gerekli olması halinde” değerlendirilebileceğini söylemişti.
ABD'nin İran'a karşı yürüttüğü savaş, Washington'ın son çeyrek yüzyıldaki askeri müdahalelerinin bilançosunu yeniden tartışmaya açtı.
Özellikle Afganistan ve Irak savaşları, ABD'nin askeri üstünlüğünün tek başına kalıcı siyasi sonuç üretmeye yetmediğini gösteren iki önemli örnek olarak öne çıkıyor.
Afganistan'daki savaş 20 yıl sürdü ve ABD'nin Ağustos 2021'de çekilmesiyle sona erdi. Irak'taki savaş da ABD için yıllarca süren askeri ve siyasi maliyetler doğurdu.
İran Savaşı ise başlangıçta daha sınırlı bir askeri operasyon olarak sunulmasına rağmen, çatışmanın uzaması halinde Washington'ın yeniden uzun süreli bir bölgesel savaşa saplanabileceği endişelerini güçlendiriyor.
İran savaşı ne kadar pahalıya mal oluyor?
İran Savaşı'nın maliyetine ilişkin tahminler hızla yükseliyor.
Iran War Cost Tracker verilerine dayanan hesaplamalara göre İran Savaşı'nın ABD'ye maliyeti 30 milyar doları aşmış durumda. Savaşın ilk altı gününün yaklaşık 11,3 milyar dolara mal olduğu, daha sonraki dönemde ise günlük harcamanın yaklaşık 1 milyar dolar seviyesinde gerçekleştiği tahmin ediliyor.
Bu rakam, savaşın henüz Afganistan veya Irak savaşlarının toplam maliyetine yaklaşmadığını gösterse de yüksek yoğunluklu bir çatışmanın Washington bütçesi üzerindeki yükünün ne kadar hızlı büyüyebildiğine işaret ediyor.
Afganistan savaşı için toplam maliyetin 2 trilyon doların üzerine çıktığı, Irak savaşının maliyetinin ise 1 trilyon doları aştığı tahmin ediliyor.
“Çıkış stratejisi nedir?”
İran Savaşı'na yönelik en önemli eleştirilerden biri, ABD'nin askeri operasyonun ardından ne yapacağına ilişkin net bir siyasi plan ortaya koyamaması.
Bu soru, ABD'nin Avrupalı müttefikleri arasında da gündeme geldi.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, savaşın ilk aylarında ABD'nin “çıkış stratejisini” göremediğini söylemiş ve çatışmanın Irak ve Afganistan savaşlarına benzemesinden endişe ettiğini belirtmişti.
Merz ayrıca Avrupalı ülkelerin savaş başlamadan önce Washington tarafından yeterince danışılmadığını savunarak, çatışmanın uzamasının Avrupa ekonomileri açısından da ciddi maliyetler yarattığını dile getirmişti.
Trump kara harekatına kapıyı kapatmadı
İran Savaşı'nın başında Trump yönetimi operasyonun esas olarak hava gücü, füze saldırıları ve deniz unsurları üzerinden yürütüldüğünü vurguladı.
Ancak Trump, İran'a Amerikan kara birliklerinin gönderilmesi ihtimalini tamamen dışlamadı.
Trump, kara birliklerine ihtiyaç duyulmayabileceğini ancak “gerekli olması halinde” bu seçeneğin değerlendirilebileceğini söyledi. Ayrıca saldırıların daha büyük bir dalgasının geleceğini ifade etti.
Bu açıklamalar, savaşın kapsamının genişleyebileceği yönündeki endişeleri artırdı.
Afganistan ve Irak'tan çıkarılan ders
ABD'nin Afganistan ve Irak deneyimleri, askeri operasyonların başlangıç hedefleri ile savaşların uzun vadeli sonuçları arasındaki farkı ortaya koydu.
Afganistan'da ABD, 2001'de El Kaide ve Taliban'a karşı başlattığı operasyonu yıllarca sürdürdü. Ancak 2021'de çekilmenin ardından Taliban kısa süre içerisinde yeniden ülkenin kontrolünü ele geçirdi.
Savaşın yalnızca doğrudan çatışmalardan ibaret olmadığı da ortaya çıktı.
Brown Üniversitesi'nin "Costs of War" projesine göre 11 Eylül sonrası savaş bölgelerinde en az 4,5 milyon insanın hayatını kaybettiği tahmin ediliyor.
Bu ölümlerin büyük bölümünün doğrudan çatışma yerine açlık, hastalık, altyapının çökmesi ve diğer dolaylı etkilerden kaynaklandığı belirtiliyor.
İran, Irak ve Afganistan’dan farklı
Bununla birlikte İran'ın Irak ve Afganistan ile birebir aynı olmadığına dikkat çekiliyor.
İran, güçlü devlet kurumlarına, büyük nüfusa, gelişmiş füze kapasitesine ve bölgesel ortaklıklar üzerinden geniş bir etki alanına sahip.
Ayrıca Hürmüz Boğazı gibi küresel enerji piyasaları açısından kritik bir geçiş noktasına sahip olması, İran savaşının ekonomik sonuçlarını Irak ve Afganistan savaşlarından farklılaştırıyor.
Boğazdaki çatışmalar petrol ve doğal gaz fiyatlarını etkilerken, enerji arzındaki kesintiler ABD'nin yanı sıra Avrupa ve Asya ekonomileri üzerinde de baskı oluşturuyor.
Savaş ABD'nin iç politikasını da etkiliyor
İran Savaşı yalnızca dış politika meselesi olmaktan çıkarak Trump yönetiminin iç siyasi gündeminin de önemli başlıklarından biri haline geldi.
Trump'ın savaşın gerekliliğine ilişkin açıklamalarına rağmen kamuoyu desteği konusunda tartışmalar sürüyor.
Daha önce yapılan kamuoyu araştırmalarında Amerikalıların önemli bir bölümünün İran'a yönelik askeri operasyonun ABD'yi daha güvenli hale getirmediğini düşündüğü görülmüştü. Bazı anketlerde seçmenlerin yaklaşık yarısı askeri müdahalenin ABD'yi daha az güvenli hale getirdiğini belirtmişti.
Bu durum, savaşın uzaması halinde Trump açısından siyasi maliyetin de artabileceğine işaret ediyor.
NATO ve Avrupa'da rahatsızlık
İran Savaşı Washington ile Avrupa arasındaki görüş ayrılıklarını da büyüttü.
Trump, Avrupalı NATO ülkelerini Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için yeterince askeri destek vermemekle eleştirdi.
Avrupa ülkeleri ise İran savaşının kendi güvenlik çıkarları açısından nasıl sonuçlanacağı ve çatışmanın daha geniş bir bölgesel savaşa dönüşme ihtimali konusunda temkinli davranıyor.
Merz'in açıklamaları bu yaklaşımın en açık örneklerinden biri oldu. Alman lider, savaşın Avrupa ekonomisine “çok para ve ekonomik güç” kaybettirdiğini söyledi.
İran Savaşı nasıl bitecek?
New York Times'ın gündeme taşıdığı temel mesele, ABD'nin İran'a karşı askeri üstünlük sağlayıp sağlayamayacağından çok daha geniş.
Asıl soru, ABD'nin askeri operasyonu hangi siyasi sonuçla ve hangi takvim içinde sona erdireceği.
Afganistan ve Irak deneyimleri, askeri zafer ile kalıcı siyasi çözüm arasında büyük bir fark olduğunu gösterdi.
İran konusunda da nükleer program, yaptırımlar, Hürmüz Boğazı, bölgesel güvenlik ve İran'ın gelecekteki siyasi yönelimi gibi başlıkların yalnızca askeri güç kullanılarak çözülmesi kolay görünmüyor.
Bu nedenle İran savaşı uzadıkça Washington'da şu tartışma daha da büyüyecek:
ABD yeni bir savaşı kazanıyor mu, yoksa daha önce Afganistan ve Irak'ta yaşanan uzun ve maliyetli savaş döngüsünün yeni bir versiyonuna mı giriyor?
İran Savaşı'nın 30 milyar doları aşan ilk maliyeti, savaşın henüz başlangıç aşamalarında bile bu sorunun neden Washington için giderek daha kritik hale geldiğini gösteriyor.