- ABD, tarihsel olarak en büyük karbon salımı yapan ülke olarak öne çıkıyor.
- Yeni bir araştırma, ABD kaynaklı emisyonların küresel ekonomiye 10 trilyon dolar zarar verdiğini ortaya koydu.
- Zararın yaklaşık %25’i ABD’nin kendi ekonomisini de etkiledi.
- En büyük kayıplar gelişmekte olan ülkelerde hissedildi.
Nature dergisinde yayımlanan araştırma, iklim değişikliğinin ekonomik etkilerini sayısallaştırarak “kayıp ve zarar” kavramına yeni bir boyut kazandırdı.
Çalışmaya göre ABD’nin sera gazı emisyonları, son 30 yılda küresel gayrisafi yurt içi hasılada (GSYH) yaklaşık 10 trilyon dolarlık kayba yol açtı.
ABD en büyük tarihsel sorumlu
Araştırma, ABD’nin tarihsel olarak en büyük karbon salıcısı olması nedeniyle küresel ekonomik zarar üzerinde en büyük paya sahip olduğunu ortaya koydu.
Günümüzde en fazla emisyon yapan ülke olan Çin ise aynı dönemde yaklaşık 9 trilyon dolarlık ekonomik zararla ikinci sırada yer aldı.
Zararın bir kısmı ABD’yi de vurdu
Çalışmaya göre oluşan ekonomik kaybın yaklaşık yüzde 25’i ABD’nin kendi ekonomisinde gerçekleşti.
Ancak araştırmacılar, zararın büyük bölümünün özellikle düşük gelirli ve gelişmekte olan ülkelerde daha ağır hissedildiğine dikkat çekiyor.
| Ülke / Bölge | Küresel Pay (%) | Kişi Başı Emisyon (Ton/Yıl) | Ana Emisyon Kaynağı | İklim Hedefi |
| Çin | %31.2 | 8.5 | Kömür santralleri ve devasa üretim bandı. | 2060 net sıfır (Halen artışta). |
| ABD | %13.5 | 14.2 | Ulaşım, kayaç gazı ve yüksek tüketim. | 2050 net sıfır (Politik belirsizlik var). |
| Hindistan | %7.8 | 2.1 | Ağır sanayi ve kömür bağımlılığı. | 2070 net sıfır (Hızla yükseliyor). |
| Avrupa Birliği | %7.1 | 5.8 | Enerji üretimi ve lojistik. | "Fit for 55" (Hızlı düşüş hedefi). |
| Rusya | %4.6 | 11.5 | Doğal gaz çıkarma ve ağır sanayi. | Mevcut savaş hali nedeniyle hedefler belirsiz. |
| Japonya | %2.8 | 8.1 | Nükleer sonrası fosil yakıt artışı. | 2050 net sıfır. |
| İran | %2.1 | 8.4 | Petrol/Gaz işleme ve verimsiz enerji. | Ambargolar nedeniyle teknoloji transferi kısıtlı. |
| Türkiye | %1.1 | 4.8 | İnşaat, ulaşım ve yerli kömür kullanımı. | 2053 net sıfır (Sınırda karbon düzenlemesi). |
Gelişmekte olan ülkeler daha fazla etkilendi
Verilere göre ABD kaynaklı emisyonlar Hindistan ekonomisinde yaklaşık 500 milyar dolar, Brezilya ekonomisinde ise yaklaşık 330 milyar dolar kayba yol açtı.
Uzmanlar, iklim krizinin etkilerinin en az sorumluluğu olan ülkelerde daha yıkıcı sonuçlar doğurduğunu vurguluyor.
“Bin kesikle ölüm” etkisi
Çalışmanın baş yazarı, Marshall Burke, iklim değişikliğinin ekonomik etkisini “yavaş ama birikimli” olarak tanımladı.
Burke’e göre artan sıcaklıklar, iş gücü verimliliğini düşürüyor, sağlık sistemlerini zorluyor ve uzun vadede ekonomik büyümeyi baskılıyor. Bu süreç, “bin kesikle ölüm” şeklinde tarif ediliyor.
Zengin ülkelerden tazminat talebi
Araştırma, özellikle gelişmekte olan ülkelerin uzun süredir dile getirdiği “kayıp ve zarar” tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı.
Bu ülkeler, sanayi devriminden bu yana en fazla emisyonu yapan zengin ülkelerin, iklim krizinin yol açtığı zararlar için finansal sorumluluk üstlenmesi gerektiğini savunuyor.
1990 yılında itibaren küresel karbon emisyonunun yol açtığı ekonomik zararlardan en çok etkilenen ülkeler şu şekilde:
| Ülke / Bölge | Tahmini Ekonomik Kayıp | Zararın Niteliği |
| ABD | 2.5 Trilyon $ | Kasırgalar, orman yangınları ve eyalet bazlı kuraklıklar. |
| Hindistan | 500 Milyar $ | Tarımsal verimlilik kaybı ve aşırı sıcak dalgaları. |
| Brezilya | 330 Milyar $ | Amazon havzasındaki ekosistem bozulması ve kuraklık. |
| Çin | 250 Milyar $ | Sanayi bölgelerindeki sel baskınları ve kıyı erozyonu. |
| Endonezya | 190 Milyar $ | Deniz seviyesi yükselmesi ve balıkçılık kaynaklı kayıplar. |
| Afrika Ülkeleri | 1.2 Trilyon $ | Sahra altı bölgesinde gıda güvensizliği ve kitlesel göç. |
| Tropikal Bölgeler | %60 Daha Fazla Kayıp | Gelir düzeyine oranla en ağır darbeyi alan yoksul ülkeler. |
ABD sorumluluk üstlenmiyor
ABD, iklim değişikliğinden kaynaklanan zararlar için hukuki sorumluluk üstlenmeye uzun süredir mesafeli yaklaşıyor.
Donald Trump yönetimi ise bu yaklaşımı daha da ileri taşıyarak, iklim fonlarından çekilme ve fosil yakıt üretimini artırma politikalarıyla dikkat çekiyor.
Gerçek maliyet daha yüksek olabilir
Uzmanlara göre çalışma önemli bir referans noktası olsa da, iklim krizinin gerçek maliyetinin hesaplanandan daha yüksek olabileceği belirtiliyor.
Araştırmacılar, özellikle yoksul ülkelerde yaşanan kayıpların ekonomik değerinin ötesinde sosyal ve insani etkilerinin de dikkate alınması gerektiğini vurguluyor.
Küresel ölçekte artan sıcaklıkların ekonomik büyüme üzerindeki baskısı sürerken, iklim adaleti ve finansmanı tartışmalarının önümüzdeki dönemde daha da yoğunlaşması bekleniyor.