Dünya ekonomisinin en önemli göstergelerinden biri olan mal ticareti alarm vermeye başladı. S&P Global ve JPMorgan tarafından hazırlanan Küresel PMI verileri, ihracat siparişlerinin Aralık ayından bu yana en sert gerilemeyi yaşadığını gösteren verileri açıkladı.
Ortadoğu'daki savaşın enerji piyasalarında yarattığı dalgalanma yalnızca petrol fiyatlarını değil, üretim maliyetlerini, navlun ücretlerini ve küresel tedarik zincirlerini de olumsuz etkiliyor.
Yeni sipariş gelmiyor
Birçok ülkede alıcılar yüksek fiyatlara direnç gösterirken, ihracatçılar yeni sipariş almakta zorlanmaya başladı. Küresel İmalat PMI Yeni İhracat Sipariş Endeksi'nin Haziran’da 49,4 seviyesine geriledi. Böylece, dünya ticaretinin yeniden küçülme bölgesine girdiği ortaya çıkmış oldu.
En büyük neden: Maliyet baskısı
Küresel ticaretteki yavaşlamanın en önemli nedenlerinden biri maliyet baskısı. Savaşla birlikte yükselen enerji, lojistik ve sigorta giderleri ihracat fiyatlarını yukarı taşırken, birçok alıcı siparişlerini ertelemeyi tercih etti.
Haziran’da navlun ve enerji ek ücretlerinde sınırlı bir gevşeme yaşansa da üreticiler, müşterilerin yüksek fiyatlara gösterdiği direncin son yılların en güçlü seviyesinde olduğunu bildiriyor.
Risk algısı tarihsel ortalamanın üzerinde
Jeopolitik risklerin yarattığı belirsizlik de yatırım ve sipariş kararlarını ötelemeye devam ediyor. Her ne kadar ateşkes umutlarının güçlenmesiyle belirsizlik göstergeleri Nisan’daki zirvesinden gerilemiş olsa da küresel ticaret için risk algısı tarihsel ortalamaların üzerinde kalmayı sürdürüyor.
Stok etkisi tersine döndü
Yılın ilk aylarında firmalar, olası tedarik sıkıntıları ve fiyat artışlarına karşı güvenlik stoğu oluşturarak ticareti desteklemişti. Ancak bu eğilim artık tersine dönüyor. Nisan ayında zirve yapan stok birikiminin Mayıs ve Haziran aylarında belirgin şekilde yavaşlaması, küresel ticaretin en önemli desteklerinden birini ortadan kaldırdı. Analistler, stok döngüsünün normalleşmesiyle birlikte önümüzdeki aylarda ticaret hacimlerinin gerçek talebe daha duyarlı hale geleceğini ve jeopolitik gelişmelerin etkisinin daha belirgin hissedileceğini değerlendiriyor.
Asya’da işler yolunda gidiyor
Japonya, zayıf yen sayesinde ihracat siparişlerinde son beş yılın en güçlü performanslarından birini sergilerken, Tayvan ise yapay zekâ ve çip sektörüne yönelik güçlü talebin desteğiyle ihracatını hızlandırdı.
Düşüşün en büyüğü Endonezya’da oldu
Buna karşılık ASEAN ülkeleri savaşın ekonomik etkilerini en sert hisseden bölge oldu. Özellikle Endonezya'da ihracat siparişleri tüm büyük ekonomiler arasında en hızlı düşüşü gösterirken, bölgenin toplam ihracatı son 21 ayın en sert daralmasını yaşadı. Artan enerji maliyetleri, zayıflayan küresel talep ve devam eden ticaret politikası belirsizlikleri Güneydoğu Asya'nın ihracat performansını ciddi biçimde baskıladı.
Kimler kazandı kimler kaybetti?
- Japonya: Zayıf yen ihracata rekabet avantajı sağladı.
- Tayvan: Yapay zekâ ve çip talebi ihracatı destekledi.
- İrlanda ve Pakistan: Haziran ayında ihracatını artıran ekonomiler arasında yer aldı.
- ASEAN ülkeleri: Son 21 ayın en sert ihracat daralmasını yaşadı.
- Endonezya: Büyük ekonomiler arasında en güçlü ihracat düşüşünü kaydetti.
ASEAN nedir?
ASEAN, Güneydoğu Asya'daki 10 ülkenin siyasi ve ekonomik işbirliğini amaçlayan Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği'dir.
Üye ülkeler şunlardır:
Brunei, Kamboçya, Endonezya, Laos, Malezya, Myanmar, Filipinler, Singapur, Tayland ve Vietnam.
Birlik, bölgede ekonomik büyümeyi ve barışı teşvik eder.