Bu adım, Washington ile ilişkileri gerilmiş savunma anlaşmasını sona erdirebilir ve Ankara’nın Amerikan yapımı F-35 savaş uçaklarını satın almasının önünü açabilir.
Erdoğan-Putin görüşmesinde S-400 konusu
Bloomberg’in edindiği bilgilere göre, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, geçen hafta Türkmenistan’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı görüşmede S-400 konusunu gündeme getirdi. Bu görüşme, iki ülke yetkilileri arasında daha önce gerçekleşen benzer toplantıların devamı niteliğinde.
Türk Cumhurbaşkanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı konuya ilişkin yorum yapmayı reddederken, Kremlin, iki lider arasındaki görüşmede böyle bir talebin iletildiğini doğrulamadı.
ABD baskısı ve F-35 umudu
Türkiye’nin ABD üzerindeki baskısı son aylarda yoğunlaşmış durumda. Ankara’nın S-400’lerden vazgeçme isteği, Erdoğan’ın Eylül ayında Beyaz Saray’da dönemin ABD Başkanı Donald Trump ile yaptığı görüşmede de gündeme gelmişti.
Trump’ın yakın müttefiki ve Türkiye Büyükelçisi Tom Barrack ise geçtiğimiz ay yaptığı açıklamada, “Ankara, S-400’lerden vazgeçmeye yaklaşıyor; önümüzdeki dört ila altı ay içinde bu sorunun çözülebileceğini öngörüyoruz” ifadelerini kullandı.
Bloomberg kaynaklarına göre, Rusya’dan alınan askeri teçhizatın iadesi, ABD ile ilişkilerin önemli ölçüde iyileşmesini sağlayabilir ve Türkiye’nin savunma sanayisine yönelik yaptırımların kaldırılması ile F-35 programına yeniden katılma olanağını açabilir.
Tarihsel arka plan ve NATO ilişkileri
Türkiye, S-400 sistemini Barack Obama döneminde NATO müttefiklerinden uzaklaşmanın yoğun yaşandığı bir dönemde satın almıştı. 2016’daki başarısız darbe girişimi sonrasında ABD’den Patriot füzeleri satın alma girişimleri sonuçsuz kalmış ve Ankara, Washington’un anlaşmayı tamamlamaya istekli olmadığını öne sürmüştü. Bu durum, S-400 sisteminin Rusya’dan temin edilmesinin gerekçelerinden biri olarak gösterilmişti.
Bloomberg’e konuşan kaynaklar, Türkiye’nin Rusya ile arabuluculuk rolünü kullanarak Moskova’nın talebe olumlu yaklaşmasını umduğunu belirtiyor. Ayrıca Ankara, sistem için harcadığı milyarlarca doları geri almak amacıyla iade talebinin yanı sıra, petrol ve doğal gaz ithalatında indirim talep etme olasılığını da değerlendiriyor.
S-400’lerin stratejik boyutu
NATO, S-400 sisteminin Batı jetleriyle birlikte kullanılmasının Rusya’ya önemli istihbarat sağlayabileceği uyarısında bulunuyor. Şu an için Türkiye, sistemi aktif olarak kullanmıyor. Bloomberg kaynaklarına göre, S-400’lerden vazgeçmek, maliyeti görece düşük olmasına rağmen, Türkiye’nin NATO müttefikleri ve özellikle Trump ile olan diplomatik sermayesini önemli ölçüde artırabilir.
Erdoğan’ın denge politikası
Türkiye, NATO’nun ABD’den sonra en büyük ordusuna sahip ülke olarak zaman zaman Moskova’ya yakınlıkla suçlanıyor. Erdoğan bu iddiaları reddediyor ve ülkesinin dengeli bir dış politika izlediğini vurguluyor. Rusya’nın Ukrayna’daki savaşına yaklaşımı bu politikayı örnekliyor: Moskova’ya yaptırım uygulamaktan kaçınırken, Karadeniz’de askeri gemi geçişlerini sınırlıyor ve silah desteğini Kıyiv’e gönderiyor. Erdoğan’ın hem Trump hem de Putin ile güçlü bir ilişkisi bulunuyor.