- BM’nin İran Bağımsız Uluslararası Gerçekleri Araştırma Misyonu, ABD’nin Şubat 2026’da İran’da düzenlediği iki hava saldırısında savaş suçu işlendiğine dair “makul gerekçeler” bulunduğu sonucuna vardı.
- Minab kentindeki Şajareh Tayyebeh İlkokulu’na düzenlenen saldırıda 120’si çocuk olmak üzere en az 156 kişi öldü. Lamerd kentindeki ikinci saldırıda ise 22 sivilin hayatını kaybettiği bildirildi.
- Washington, raporun bulgularını kabul etmedi. Pentagon devam eden bir soruşturma bulunduğunu belirtirken, Beyaz Saray BM İnsan Hakları Konseyi’ni eleştirdi.
- BM misyonu aynı raporda İran yönetiminin 2025 sonu ve 2026 başındaki protestolara yönelik müdahalesinde cinayet, işkence ve keyfi gözaltılar dahil insanlığa karşı suçlar işlendiğine dair bulgulara da yer verdi.
Birleşmiş Milletler’in İran’a ilişkin Bağımsız Uluslararası Gerçekleri Araştırma Misyonu, ABD’nin Şubat 2026’da İran’a yönelik askeri operasyonları sırasında düzenlediği iki saldırıyla ilgili dikkat çeken bir rapor yayımladı.
BM destekli soruşturma, ABD’nin İran’ın Minab ve Lamerd kentlerinde gerçekleştirdiği iki saldırıda sivillerin ve sivil yapıların zarar gördüğünü belirterek, bu saldırıların “ayrım gözetmeyen saldırılar” kapsamında savaş suçu oluşturduğuna dair makul gerekçeler bulunduğu sonucuna ulaştı.
İlk saldırı bir ilkokulu vurdu
Raporda en dikkat çekici olay, İran’ın güneyindeki Minab kentinde bulunan Şajareh Tayyebeh İlkokulu’na düzenlenen saldırı oldu.
28 Şubat’ta gerçekleştirilen saldırıda İranlı yetkililerin verilerine göre en az 156 kişi hayatını kaybetti. Ölenler arasında 120 çocuk ve 26 öğretmenin bulunduğu bildirildi. BM soruşturması, saldırıda kullanılan mühimmatın ABD tarafından fırlatıldığını ve okulun askeri hedef olduğuna ilişkin yeterli doğrulamanın yapılmadığını belirtti.
CNN’in aktardığı soruşturma bilgilerine göre, ABD ordusunun hedef belirleme sürecinde eski istihbarat görüntülerinden yararlanılmış olabilir. 2013 tarihli uydu görüntülerinde okul ile İran Devrim Muhafızları’na ait bir tesis aynı kompleks içinde görünürken, sonraki görüntülerde okulun ayrı bir giriş ve çevre düzenlemesine sahip olduğu tespit edildi.
BM müfettişleri, okulun saldırı sırasında askeri amaçlarla kullanıldığına dair bir bilgiye ulaşamadıklarını bildirdi.
Lamerd’deki ikinci saldırı da soruşturmaya dahil edildi
BM misyonu aynı gün İran’ın Lamerd kentinde düzenlenen ikinci saldırıyı da inceledi.
Saldırının bir spor tesisinin yanı sıra yerleşim bölgesini etkilediği ve 22 sivilin ölümüne yol açtığı belirtildi. Müfettişler bu olayda da sivil kayıpların öngörülebilir olması ve hedef doğrulama süreçlerinin yetersiz kalması nedeniyle uluslararası hukuk açısından ciddi soru işaretleri bulunduğunu kaydetti.
BM misyonunun değerlendirmesine göre iki saldırı, sivillerin ölümü veya yaralanması ve sivil yapıların zarar görmesiyle sonuçlanan ayrım gözetmeyen saldırılar kapsamında incelendi.
ABD raporu kabul etmedi
Washington yönetimi BM raporundaki suçlamaları reddetti.
Beyaz Saray Sözcüsü Anna Kelly, BM İnsan Hakları Konseyi’nin insan hakları konusunda başarısız olduğunu savunarak raporun bulgularını kabul etmedi. Kelly ayrıca İran yönetiminin savaş suçu işlediğini öne sürdü.
ABD Savunma Bakanlığı ise rapor hakkında kapsamlı bir değerlendirme yapmak yerine, kendi soruşturmasının devam ettiğini ve şu aşamada açıklanacak yeni bir bulgu bulunmadığını bildirdi.
ABD Konsey’den daha önce çekilmişti
CNN Türk haberinin başlığında yer alan ABD’nin BM İnsan Hakları Konseyi’nden çekilmesi, raporun yayımlanmasıyla aynı anda alınmış yeni bir karar değil.
Trump yönetimi, 2025 yılında ABD’nin BM İnsan Hakları Konseyi’ne katılımını sona erdirmişti. Washington, Konsey’i İsrail’e karşı taraflı davranmakla suçlamış ve kurumun insan hakları alanındaki çalışmalarını eleştirmişti.
Dolayısıyla yayımlanan İran raporu, ABD’nin Konsey’den çekilmesinden sonra Washington’a yöneltilen yeni ve kapsamlı suçlamalardan biri oldu.
BM raporunda İran yönetimine de ağır suçlamalar yöneltildi
Raporda yalnızca ABD’nin İran’daki askeri operasyonları ele alınmadı.
BM soruşturması, İran yönetiminin 2025’in sonlarında başlayan ve 2026’nın başlarına kadar devam eden hükümet karşıtı protestolara müdahalesini de inceledi.
Misyon; güvenlik güçlerinin göstericilere yönelik ölümcül güç kullanımı, kitlesel gözaltılar, işkence ve diğer ağır ihlaller gerçekleştirdiğine ilişkin bulgulara yer verdi. Soruşturmacılar bu uygulamaların yaygın ve sistematik bir saldırının parçası olduğu ve insanlığa karşı suç kapsamında değerlendirilebileceği sonucuna vardı.
Soruşturma gelecekteki hukuki süreçlerde kullanılabilir
BM’nin İran misyonu doğrudan bir mahkeme ya da savcılık makamı değil. Bu nedenle yayımlanan rapor tek başına herhangi bir kişi hakkında cezai hüküm oluşturmuyor.
Bununla birlikte soruşturma kapsamında uydu görüntüleri, fotoğraflar, videolar, uzman analizleri ve çok sayıda tanıkla yapılan görüşmelerden yararlanıldı. BM misyonunun bulguları, gelecekte ulusal veya uluslararası düzeyde yürütülebilecek hukuki süreçlerde delil niteliği taşıyabilecek bir kayıt oluşturuyor.
Misyon, hem ABD hem de İran yönetimine sivillere yönelik ihlallerin sona erdirilmesi ve mağdurların zararlarının giderilmesi çağrısında bulundu.