Türkçenin ifade gücünden tam olarak yararlanmak, kelimeleri yerli yerinde ve doğru anlamlarıyla kullanmayı gerektirir. Bir sözcüğün cümle içindeki tek bir duruşu bile, o cümlenin bütün anlamını değiştirebilecek güce sahiptir. Peki, boş nasıl yazılır, anlamı nedir? İşte TDK verilerine göre detaylı açıklaması.
Boş kelimesinin sözlükteki anlamı nedir?
Hem gerçek hem de terim anlamlarıyla literatürde yer bulan bu ifade, çok yönlü bir yapıya sahiptir. İşte kelimenin tüm anlam katmanları.
- sıfat İçinde, üstünde hiç kimse veya hiçbir şey bulunmayan; hali, tehi, tıngır, dolu (II) karşıtı
- isim Kullanıldıktan sonra içinde bir şey kalmayan, kirli bardak, çanak vb. kap
- Sürülüp ekilmemiş toprak
- zarf Herhangi bir iş yapmadan, çalışmadan
- mecaz Görevlisi olmayan (iş, görev); münhal
- isim, mecaz Yapılacak iş olmama durumu
- mecaz Gerçeğe dayanmayan
- mecaz Herhangi bir bilgisi olmayan
- mecaz Bir işe yaramayan, yararı olmayan
- zarf, mecaz Habersiz, hazırlıksız bir biçimde
Boşun cümle içinde kullanımı
Boş kelimesinin metin içerisinde nasıl yer aldığını gösteren çeşitli kullanım örnekleri aşağıda belirtilmiştir.
- Komşular bir şey anlamasın diye ateşte boş tencere kaynattığım zamanları bilirim, yine de babamın koskoca konağını terk etmemiştim.
- Tam bu sırada yanlarından elindeki tepside boşlarla ortalıkçı bir çocuk geçmektedir.
- Ben hiç hayatımda böyle yarım saat boş oturmadım…
- Boş kadro.
- Bugün sabah boşum, gelebilirsin.
- Bütün bunlar güneşli ve rüzgârlı bir günün boş vaatleri miydi?
- Daha meselesiz, daha cahil, daha boş, daha yakışıklıydılar.
- Yaşlı başlı insanlarız, dedi. Birbirimizi boş tesellilerle aldatacak değiliz.
- Tatar dilencinin küfürlerine işte böyle boş yakalandım.
Boş ifadesini barındıran atasözleri ve deyimler
TDK'nın güncel veri tabanında, içinde bu kelimenin geçtiği sıralı deyim ve atasözü listesi bulunmaktadır.
- Boşa almak
- Boşa çıkarmak
- Boşa çıkmak
- Boşa gitmek
- Boşa koysan dolmaz, doluya koysan almaz
- Boş atıp dolu tutmak (veya vurmak)
- Boşa vermek
- Boş başak dik durur
- Boş bırakmak
- Boş bırakmamak
- Boş bulunmak
- Boş çıkmak
- Boş çıkmamak
- Boş çuval ayakta (veya dik) durmaz
- Boş dönmek
- Boş durmak
- Boş durmamak
- Boş düşmek
- Boş geçmek
- Boş gezenin boş kalfası
- Boş gezmek (veya gezinmek)
- Boş gezmekten bedava çalışmak yeğdir
- Boş gözlerle bakmak
- Boş ite menzil olmaz
- Boş kalmak
- Boş kile, dipsiz ambar
- Boş konuşmamak
- Boş koymak
- Boş ol (veya olsun)
- Boş oturmak
- Boşta gezmek
- Boşta kalmak
- Boş torba ile at tutulmaz
- Boş ver!
- Boş vermek
- Boş yerine vurmak
Boş ile kurulan birleşik kelimeler ve tamlamalar
Dilimizin ifade olanaklarını genişleten boş, farklı sözcüklerle birleşerek yeni kavramları karşılayan kalıplar oluşturur.
- Boş alan
- Boşboğaz
- Boş boş
- Boş inanç
- Boş kafalı
- Boş kâğıdı
- Boş küme
- Boş laf
- Boş yere
- Boşu boşuna
- Başıboş
- Eli boş
- İçi boş
- Kafası boş
