Başbakan Andrej Babiš, Çek Hava Kuvvetleri için planlanan F-35 alımının iptal edilebileceğini ve üretim sürecine girmiş uçakların müttefik bir ülkeye devredilmesinin masada olduğunu açıkladı.
Bu açıklama, Çekya için sipariş edilen 24 adet F-35A uçağının olası bir çekilme durumunda hangi ülkelere yönlendirilebileceği sorusunu gündeme getirdi.
Üretim yapısı devri mümkün kılıyor
F-35 programında üretim, ABD ve ihracat müşterilerinin siparişlerinin birleştirildiği lot sistemi üzerinden yürütülüyor. Her lot yaklaşık 150 uçak içeriyor ve tek fiyat üzerinden üretim yapılıyor. Bu yapı, bir ülkenin programdan çekilmesi hâlinde uçakların başka bir alıcıya yönlendirilmesini teknik olarak mümkün kılıyor.
Avrupa’da güçlü talep sürüyor
Avrupa’daki güvenlik ortamının değişmesiyle birlikte birçok NATO ülkesi F-35 filolarını genişletme kararı aldı:
- İtalya, toplam filo hedefini 115 uçağa yükseltti
- Hollanda, 6 ilave F-35A siparişi verdi
- Danimarka, toplam sayıyı 43’e çıkarmayı planlıyor
- Birleşik Krallık, 12 adet F-35A’yı envantere katma kararı aldı
Bu ülkeler, Çekya’ya ait olası teslimat boşluğunu doldurabilecek en güçlü adaylar arasında yer alıyor.
Yeni alıcılar ve genişleme ihtimalleri
- Portekiz, F-16 filosunun yerine 14–28 adet F-35A alımını değerlendiriyor
- Yunanistan, 20 uçaklık ilk sözleşmenin ardından ikinci parti için ABD onayı aldı
Bu gelişmeler, Avrupa’da F-35 talebinin orta vadede de süreceğine işaret ediyor.
Avrupa dışından ilgi
- İsrail, F-35 filosunu 75 uçağa çıkarmayı planlıyor
- Suudi Arabistan, ABD ile F-35A görüşmeleri yürütüyor
- Türkiye, programa geri dönüş ihtimalini ABD ile müzakere ediyor
Talep arzın üzerinde
Mevcut tabloya göre Çekya’nın F-35 programından çekilmesi durumunda 24 uçağın başka bir ülkeye devredilmesi ciddi bir sorun oluşturmayacak. Küresel talebin yüksek seyretmesi, bu uçakların kısa sürede yeni bir alıcı bulabileceğini gösteriyor.
Asıl tartışma konusu ise ABD’ye aktarılmış olduğu belirtilen yaklaşık 1,23 milyar dolarlık ön ödemenin nasıl yönlendirileceği. Bu tutarın, farklı savunma projelerine kaydırılması seçenekler arasında yer alıyor.