- Türk devlet geleneğinde resmi bir veliahtlık kurumu yoktu ve Fatih Sultan Mehmed de sağlığında bir oğlunu resmen veliaht ilan etmedi.
- Cem Sultan, babasının padişahlığı döneminde doğması ve daha atak bir yapıya sahip olması nedeniyle tahtın kendi hakkı olduğuna inanıyordu.
- Cem'in veliaht olduğu iddiası, destekçisi olan Veziriazam Karamani Mehmed Paşa'nın kaleme aldığı Kanunname'deki bazı ifadelere dayandırılsa da bu durum kesin bir kanıt olarak kabul edilmedi.
- Sonuç olarak, Cem Sultan'ın Fatih'in veliahdı olduğu bilgisi tarihi bir gerçeği yansıtmaz ve modern dönem tarihçilerinin bir yorumudur.
Fatih'in ölümünün ardından iki şehzade karşı karşıya geldi
Fatih Sultan Mehmed öldüğünde, Amasya'da bulunan büyük oğlu Bayezid 33, Konya'da bulunan küçük oğlu Cem ise 22 yaşındaydı. Daha atak bir yapıya sahip olan Cem Sultan, babasının padişahlığı sırasında doğduğu için tahtın kendisinin hakkı olduğuna inanıyordu.
Cem, bu iddiasını daha önce de ortaya koymuştu. 1472'deki Otlukbeli Savaşı sırasında Fatih'in öldüğüne dair çıkan yanlış haberler üzerine İstanbul'da tahta çıkmaya çalışmış, ancak Fatih'in dönüşüyle bu girişimi sonuçsuz kalmıştı.
Tarihi deliller veliahtlık iddiasını doğrulamadı
Bazı tarihçiler, Fatih'in Kanunnamesi'nde Cem'in unvanının eksik yazılmasını, onun veliaht olarak görüldüğüne bir işaret saydı. Ancak bu durumun, kanunnameyi kaleme alan kişinin Cem'in en büyük destekçisi Veziriazam Karamani Mehmed Paşa olmasından kaynaklandığı düşünülmektedir.
Buna karşılık, tarihçi İbn Kemal ise Fatih'in ölmeden önce büyük oğlu Bayezid'in tahta geçmesini vasiyet ettiğini yazmıştır. Fakat İbn Kemal'in de bu eserini II. Bayezid döneminde yazdığı için yazdıklarının tarafsızlığı tartışmalıdır.
Osmanlı devlet geleneğinde veliahtlık kurumu yoktu
Tüm bu tartışmaların temelinde yatan en önemli gerçek, Türk ve Osmanlı devlet geleneğinde resmi bir veliahtlık kurumunun bulunmamasıdır. Fatih Sultan Mehmed, sağlığında herhangi bir oğlunu kendisinden sonraki padişah olarak ilan etmemiştir.
Tahta kimin geçeceği, şehzadelerin mücadelesi sonucunda belli oluyordu. Bu nedenle, Cem Sultan'ın Fatih'in veliahdı olduğu yönündeki bilgiler tarihi bir gerçeği değil, modern tarihçilerin yorumlarını yansıtmaktadır.