ABD'de düzenlenen bir etkinlikte konuşan Gümrükçü, S-400 tedarik sürecinden F-35 programına, Patriot görüşmelerinden SAMP/T projesine kadar birçok konuda değerlendirmelerde bulundu.
Çözüme hiç olmadığı kadar yakınız
ABD tarafının yasal yükümlülükleri ile Türkiye'nin siyasi ve ekonomik hassasiyetlerini gözeten farklı formüller üzerinde çalışıldığını belirten Gümrükç, iki ülke arasındaki atmosferin geçmiş yıllara göre önemli ölçüde değiştiğini ifade etti.
Gümrükçü, "Bu kez gerçekten daha yakınız. Bu konuyu çözebileceğimizi ve bu sorunu geride bırakabileceğimizi hissediyoruz." dedi.
Anlaşmanın içeriği veya takvimine ilişkin bilgi veremeyeceğini belirten Gümrükç, önemli olanın teknik seçeneklerden ziyade taraflar arasında oluşan güven ortamı olduğunu söyledi.
Son 10-15 yılda ilk kez ABD yönetiminin bir anlaşmaya varılması halinde kendi sorumluluklarını yerine getireceğine tam anlamıyla güvendiklerini ifade eden Gümrükç, bunun süreci önceki dönemlerden ayıran en önemli unsur olduğunu dile getirdi.
Hedef sadece F-35 değil
Gümrükçü, yürütülen temasların yalnızca Türkiye'nin F-35 programına dönüşüyle sınırlı olmadığını vurgulayarak, iki ülke arasında uzun vadeli ve kapsamlı bir savunma sanayii ortaklığının hedeflendiğini söyledi.
"Bu sadece F-35 satışı veya Türkiye'nin programa geri dönmesiyle ilgili değil." diyen Gümrükç, karşılıklı avantajlar temelinde çok daha derin bir savunma sanayii iş birliği kurmayı amaçladıklarını belirtti.
Patriot sürecini anlattı
Türkiye'nin uzun menzilli hava savunma sistemi arayışının 2010 yılında başladığını hatırlatan Gümrükçü, ilk yıllarda üç veya dört ayrı ihale gerçekleştirildiğini söyledi.
ABD'nin Patriot tekliflerinin maliyet açısından en yüksek teklifler arasında yer aldığını belirten Gümrükçü, asıl sorunun teknoloji transferi, ortak üretim ve sanayi iş birliği konularında yaşandığını ifade etti.
Patriot sistemlerinin teknik açıdan dünyanın en gelişmiş hava savunma sistemlerinden biri olduğunu dile getiren Gümrükç, buna rağmen ofset, teknoloji paylaşımı ve ortak üretim alanlarında ABD'nin en sınırlı teklifi sunduğunu söyledi.
ABD teslimat garantisi vermedi
Gümrükçü, Patriot görüşmeleri sırasında ABD yönetiminin Kongre sürecini gerekçe göstererek teslimat takvimine ilişkin garanti vermediğini belirtti.
ABD'li yetkililerin, Kongre denetimi nedeniyle belirli bir teslim süresi taahhüt edemeyeceklerini ifade ettiğini aktaran Gümrükç, Türkiye'nin Kongre ile ilişkilerini de geliştirmesi gerektiğinin kendilerine iletildiğini söyledi.
15 Temmuz sonrası Patriotlar geri çekildi
2016'daki FETÖ darbe girişiminin ardından Türkiye'nin güvenlik ortamının daha da zorlaştığını belirten Gümrükçü, o dönemde NATO kapsamında Türkiye'de ABD, Almanya, İspanya ve Hollanda'ya ait Patriot hava savunma sistemlerinin konuşlu olduğunu hatırlattı.
İspanya'nın Patriot sistemlerini Türkiye'de tutmaya devam ettiğini ifade eden Gümrükçü, diğer ülkelerin ise sistemlerini bakım veya farklı operasyonel ihtiyaçlar gerekçesiyle geri çektiğini söyledi.
S-400 acil ihtiyacı karşılamak için alındı
Patriot sistemlerinin geri çekilmesiyle Türkiye'nin hava savunmasında ciddi bir boşluk oluştuğunu belirten Gümrükç, 2016-2017 döneminde bu açığın acilen kapatılması gerektiğini ifade etti.
Bu nedenle S-400 sistemlerinin acil bir boşluğu doldurmak amacıyla tedarik edildiğini söyleyen Gümrükçü, Türkiye'nin en başından itibaren bunun tek seferlik bir alım olduğunu müttefiklerine açık şekilde ilettiğini kaydetti.
Patriot talebi sürdü, SAMP/T girişimi sonuç vermedi
Gümrükçü, S-400 tedarikinin ardından Türkiye'nin NATO ile tam uyumlu bir hava savunma mimarisi kurma hedefinden vazgeçmediğini belirtti.
Bu kapsamda ABD'den Patriot sistemi talep etmeye devam ettiklerini ifade eden Gümrükç, aynı dönemde Fransa ve İtalya ile üçüncü nesil SAMP/T hava savunma sistemlerinin ortak üretimi için girişim başlatıldığını hatırlattı.
2017 yılında bu proje kapsamında niyet mektubu imzalandığını belirten Gümrükçü, ancak söz konusu iş birliğinin somut bir sonuca ulaşmadığını söyledi.
Yeni atmosfer oyun değiştirici
Gümrükçü, bugün iki ülke arasında oluşan siyasi atmosferin geçmiş dönemlerden farklı olduğunu belirterek, ABD Başkanı Donald Trump'ın müttefikler arasında yaptırımlara karşı yaklaşımının ve Türkiye ile savunma alanındaki iş birliğini geliştirme yönündeki mesajlarının sürece yeni bir ivme kazandırdığını ifade etti.
S-400 meselesinin çözülmesinin ardından Türkiye ile ABD arasındaki savunma sanayii iş birliğinin kapsamının önemli ölçüde genişleyebileceğini söyleyen Gümrükçü, bunun iki ülke ilişkilerinde yeni bir dönemin kapısını aralayabileceğini kaydetti.