Türkçenin ifade gücünden tam olarak yararlanmak, kelimeleri yerli yerinde ve doğru anlamlarıyla kullanmayı gerektirir. Zengin bir kelime dağarcığına sahip olmak, karmaşık durumları bile basit ve anlaşılır şekilde anlatmanın anahtarıdır. Sözlüklerdeki tanımıyla dikkat çeken durmak ifadesinin dilimizdeki yeri ve kullanım alanları merak konusudur.
Durmak kelimesinin anlamı nedir? TDK'ya göre tanımı nasıldır?
Hem gerçek hem de terim anlamlarıyla literatürde yer bulan bu ifade, çok yönlü bir yapıya sahiptir. İşte kelimenin tüm anlam katmanları.
- nesnesiz Hareketsiz durumda olmak
- İşlemez olmak, çalışmamak
- Bir yerde bir süre oyalanmak, eğlenmek, eğleşmek; tevakkuf etmek
- Sona ermek; kesilmek
- Varlığını sürdürmek
- Var olmak
- Beklemek, dikilmek
- Birisinin malı olarak bulunmak veya o malla ilişkisi olmak
- Bir yerde kalmak
- Bir yerde olmak veya bulunmak
- Belli bir durumda, bir görevde bulunmak
- Ara vermek
- mecaz Yaşamak
- yardımcı fiil Kök veya gövdeleri sonuna -a (-e) zarf-fiil eki almış fiillere gelerek süreklilik bildiren birleşik fiiller oluşturur: Çalışadurmak, bakadurmak, getiredurmak, yiyedurmak gibi
Durmak kelimesinin kullanım alanları ve örnekler
Durmak kelimesinin metin içerisinde nasıl yer aldığını gösteren çeşitli kullanım örnekleri aşağıda belirtilmiştir.
- Motorlu su taşıtlarından biri de kanal rıhtımının tam bizim önümüze düşen bir noktasında demir atmış duruyordu.
- Bileğimdeki saat durmuş.
- Yolda nerede çeşme gördümse durdum, elimi yüzümü yıkadım, su içtim.
- Yağmur durdu.
- Türklerin yüzlerce yıl önceki kitabeleri hâlâ duruyor.
- Bu kadar dersim dururken sinemaya nasıl gideyim?
- Oturacak değil, ayakta duracak yer yok.
- Yazlık eviniz hâlâ duruyor mu?
- Artık çok durmamış, yanındaki hanımla birlikte balodan çıkmış.
- Aspirin getirmeyeceğini adı gibi biliyordu çünkü çekmecesinde dokunulmamış bir kutu duruyordu.
- Her gelişimde ben de maçları seyreder, kaleci dururdum.
- Sabahtan beri hiç durmadım.
- Anneannen duruyor mu?
Durmak ile ilgili atasözleri ve deyimler
Anlatımı kuvvetlendiren ve bu kelimeyi içeren kalıplaşmış sözler TDK verileriyle aşağıdadır.
- Dur! (veya durun!)
- Durdu durdu, turnayı gözünden vurdu
- Durduğu yerde (veya durduk yerde)
- Dur durak (veya dur dinlen veya dur otur) yok
TDK kayıtlarında durmak ile başlayan veya biten birleşik kelimeler
Anlam çeşitliliği sunan ve içinde durmak ifadesi geçen o ifadeler maddeler halinde sıralanmıştır.
- Duran top
- Durmuş oturmuş
- Dursuz duraksız
- Durup dinlenmeden
- Durup durup
- Durup dururken
- Süreduran
- Oladurmak
