European Council on Foreign Relations (ECFR) tarafından Rusya-Ukrayna Savaşı'nın Tayvan üzerindeki etkilerini inceleyen bir analiz yayınlandı. Zira savaşın başladığı 24 Şubat 2022 tarihinden itibaren Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırının Tayvan'la birleşme konusunda Pekin yönetimini cesaretlendirdiği konuşuluyor.
Angela Köckritz tarafından kaleme alınan analiz, "Rus Ordusu’nun Ukrayna’daki kötü performansı, Tayvanlılara askeri eksiklikler konusunda büyük farkındalık kazandırdı." ifadesi yer alıyor.
İşte ECFR'de yayınlanan o analiz:
Rusya’nın Ukrayna’ya saldırmasının ardından birçok kişi, Çin’in Tayvan’ı zorla ele geçirebileceğinden endişe duyuyor. Ancak Taipei yönetimi, işgal senaryosunu önlemek ve Pekin’in karmaşık taktiklerine karşı direnmeye devam etmek için birçok şey yapabilir.
“Bugün Ukrayna, yarın Tayvan” ifadesi günümüzde Tayvan Adası’nda sıkça duyulan bir söz. Rusya’nın Ukrayna’ya karşı gerçekleştirdiği işgal girişiminin ardından, birçok sıradan Tayvan vatandaşı, hayatta kalma konusunda eğitimler almaya başladı. Böylece hem ilkyardım bilgisi öğreniyorlar hem de Çin saldırırsa, sığınabilecekleri yerleri öğreniyorlar. Hatta bazı kurslar, silah eğitimi bile sunuyor. Ancak bu, Tayvan’da panik yaşandığı anlamına gelmiyor. Aslında kurslardaki atmosfer, genellikle neşeli. İnsanlar yaptıkları şeyi “oyun” olark tanımlayıp “Haydi hayatta kalma eğitimi oynayalım.” diyorlar.
Tayvanlılar, kapsamlı bir savaş beklemekte haklı olabilirler. Çünkü uluslararası izolasyonu ve dezinformasyonu içeren gri alan savaşı, yıllardır Pekin’in tercih ettiği bir strateji. Kuşkusuz Çin, Tayvan’ı boyun eğecek noktaya getirmeyi tercih eder. Ancak şu anda Tayvan halkının yalnızca %6’sı birleşmeden yana. Bu sebeple Pekin’in adayı askeri güçle ele geçirme ihtimali gündeme geliyor. Fakat Tayvan’ın bir ada olması ve amfibik bir çıkartma yapılabilmesinin zor olması, bu seçeneği de zayıf ihtimal haline getiriyor.
Bununla bilikte Tayvan ile Ukrayna arasında benzerlikler de var. Tayvan da Ukrayna da otoriter devletlerle komşu olan demokrasiler. İki aktör de otoriter komşularla yakın dilsel, tarihsel ve etnik bağlara sahip. Ekonomik anlamda bu ülkelerle iç içe ama güvenlik konusunda ABD ve müttefiklerine bağımlı.
Öte yandan Ukrayna’nın deneyimi, büyük güçlerin saldırganlığına karşı güçlü bir savunma yapmanın mümkün olduğunu gösterdi. Bu nedenle Tayvan, caydırıcılık hatlarını büyük ölçüde iyileştirmesi gerektiğine karar verdi. Bu sadece istila senaryosunu önlemekle ilgili bir mesele değil; aynı zamanda uzun süredir Pekin’in temsil ettiği karma stratejiye karşı kendini daha iyi koruma meselesi.
Anlaşılacağı üzere Rusya-Ukrayna Savaşı, Tayvan yönetiminin bazı eylemlerini doğrudan etkiledi. Ada üzerindeki diğer değişiklikler ise uzun süredir devam ediyor. Bu anlamda Avrupalılar, birçok konuda tavsiye vererek yardımcı olabilir.
Nihayetinde Tayvan’ın Çince konuşan dünyadaki tek demokrasi olması, jeostratejik konumu ve küresel ekonomi için önemi, siyasi liderleri Tayvan’ın direncini artırmaya odaklanmaya teşvik ediyor.
Ordu ve Altyapı
Rus Ordusu’nun Ukrayna’daki kötü performansı, Tayvanlılara askeri eksiklikler konusunda büyük farkındalık kazandırdı. Tarihsel olarak Tayvan Ordusu, 1925 yılında Çin’in Guangzhou kentinde Sovyet desteğiyle geliştirilen Kuomintang Ordusu’ndan doğmuştur. Rus Ordusu’ndaki birçok yapı, Tayvan Ordusunda da bulunuyor. Örneğin hiyerarşik komuta yapısı, etkisiz yedek subay sistemi ve yeni askerlerin zayıf eğitimi gibi.
Tayvan, askeri hizmet süresini 2022 yılının Aralık ayında bir yıla uzatma kararı aldığında, Tayvanlıların neredeyse %80’i bu fikre destek verdi. Oldukça bölünmüş bir toplumda şaşırtıcı bir onay oranı. Daha önce askeri hizmet süresi dört aydı. Yani askerler, bunu bir çeşit yaz kampı gibi tanımlıyordu, Haliyle artık ordunun eğitim prosedürlerini iyileştirmek gerekecek.
Tayvan’ın askeri lojistik sorunları da var. Edinilen bilgilere göre, Tayvan'daki hiç kimse, gerçekten kaç tank ve silah sisteminin savaşa hazır olduğunu bilmiyor. Hatta hükümet yanlısı gözlemciler bile özel olarak liderlik içindeki yapıların eski moda olduğunu kabul ediyor.
Buna rağmen herhangi bir adayı istila etmek zordur ama dünyadan izole etmek kolaydır. Bu yüzden de Tayvan, bir abluka senaryosuna hazırlıklı olmalıdır. Üstelik Pekin, bunu askeri manevraları aracılığıyla zaten denemektedir. Askeri kaynaklardan gelen bilgilere göre, Tayvan’ın 90 günlük petrol rezervi, ancak sadece iki hafta yetecel sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) rezervi ve yalnızca üç LNG terminali var. Hükümet bir tane daha inşa etmek istiyor ama bu konuda çevresel protestolarla karşılaştı.
Bir diğer zorluk, adanın dijital altyapısına yönelik potansiyel saldırılardır. Pekin, Tayvan’ın dünyayla bağlantı kuran tüm denizaltı kablolarını keserek adayı izole etmeye çalışabilir. Tayvan’ın dünyayla iletişimde kalmasını sağlamak için Taipei yönetimi, 2024 yılında 700 uydu alıcısı kuracak. Bunların bazıları sabit yerlerde, bazıları ise araçlarda olacak.
Bilindiği gibi Ukrayna, savaşın başından beri teknoloji milyarderi Elon Musk’ın Starlink uydu internet hizmetini kullanıyor. Ukrayna’nın tek bir sağlayıcının keyfi kararlarına ne kadar bağımlı olduğunu gördükten sonra Tayvan Dijital Teknoloji Bakanı Audrey Tang, bu senaryoyu önlemek için birden fazla sağlayıcıyla işbirliği yapmaya yöneldi.
Ekonomi ve Siyaset
İhtilaflara rağmen Çin, hala Tayvan’ın en önemli ticaret ortağı. Buna rağmen son sekiz yıldır Tayvanlı iş insanları, yatırımlarını başka yerlere yönlendiriyor. Bu bağlamda Tayvan Devlet Başkanı Tsai Ing-wen, “Güneye Yönelme Politikası” çerçevesinde Güney ve Güneydoğu Asya, Avustralya ve Yeni Zelanda ile ticareti teşvik ediyor. 2022’de Tayvan’ın bu ülkelerdeki toplam yatırımı, ilk kez Çin’e yapılan yatırımı geçerek toplam yatırımının yaklaşık %35’ine ulaştı.
Ayrıca son yıllarda Tayvanlıların iş yapma konusunda Çin’e olan ilgisi de azalmıştır. Pekin, yerel endüstrileri desteklemeye yönelmiştir. Maaşlar yükseliyor. Pekin’in “sıfır Covid politikası” iş yapmayı engelledi ve sonraki süreçte toparlanma yavaş kaldı. Ancak Tayvanlı iş insanlarını en çok endişelendiren konu, Alibaba’nın kurucu ortağı Jack Ma gibi tanınmış Çinli iş insanlarının dahi dahil olduğu siyasi risk.
Dahası son aylarda Çin, Tayvan’la bağlantıları olan birçok kişiyi gözaltına aldı. Örneğin nisan ayında ulusal güvenliği tehlikeye attığı iddiasıyla Çin’de Tayvan merkezli bir yayıncı gözaltına alındı. Jeopolitik gerilimler yükseldikçe, siyasi risk de tırmanıyor.
Tayvan, önemli bir başkanlık seçimine giderken; Pekin, hala adadaki seçmenleri kendi lehine etkilemeye çalışıyor. İsveçli V Dem araştırma enstitüsü, Tayvan’ın dünyada en fazla dezinformasyona maruz kalan aktörlerden olduğu tespitini yapmıştır. Son zamanlarda tekrar eden bir tema da Çin’in olası saldırısında ABD’nin Tayvanlıların yannda durup durmayacağını soran propaganda.
Kuşkusuz bu kampanyanın arkasında da Pekin var. Ancak dönemin ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi’nin adaya Ağustos 2022’de yaptığı ziyaret, söz konusu şüphelerin bir kısmını dağıttı ve olası Çin saldırısı durumunda ABD’nin asker göndereceğine inanan Tayvanlıların oranı, Mart 2022’de %40 seviyesindeyken Ağustos ayında %49’a ulaştı. Nisan 2023’te %55’i buldu.
Elbette bu durum, Avrupa’nın Tayvan’a destek vermesinin önemini de ortaya koyuyor. Avrupalı liderler, Tayvan’a kurallara dayalı uluslararası düzene dahil olmak üzere ortak değerleri ve çıkarları savunmaya istekli olduklarını ve bunu pratik yollarla yapacaklarını göstermek zorunda. Çünkü Tayvan bir devlet olarak tanınmamaktadır. Nitekim Tayvan’ı sadece 12 ülke tanımaktadır. Ancak Avrupalılar; siyasi, ekonomik, teknolojik, akademik ve kültürel konularda adayla işbirliği yapabilirler.
Diğer taraftan belirtmek gerekir ki; Avrupalılar, Çin Hükümeti’nin “birleşme” propagandasına mesafeli yaklaşıyor. Bu kapsamda Tayvan’ın Dünya Sağlık Meclisi’nde gözlemci devlet statüsünü yeniden kazanmasına yardımcı olunması gündeme gelebilir. Bu, Tayvan’ın zaten 2009’dan 2016’ya kadar sahip olduğu bir pozisyon.
Neticede Çin, Tayvan’ı zayıflatmaya çalışıyor; Avrupalılar, Tayvan’ın genel direncini kademeli ancak kararlı bir şekilde inşa etmeye yardımcı olmak zorunda. Zira bu, “Bugün Ukrayna, yarın Tayvan” senaryosunu önleme noktasında Çin’e verilecek güçlü bir mesaj olacak.