- Gerçek adı Mehmet Rıfat olan yazar, 1934 yılında Soyadı Kanunu çıkınca, doğup büyüdüğü topraklara olan sevgisinden dolayı Kastamonu'nun ünlü Ilgaz Dağları'ndan esinlenerek "Ilgaz" soyadını seçti.
- Toplumsal eşitsizlikleri sert bir dille eleştirdiği "Sınıf" ve "Devam" adlı şiir kitapları toplatıldı; usta yazar yazıları ve fikirleri nedeniyle hayatının farklı dönemlerinde hapis cezalarına çarptırıldı.
- Milyonları ekran başına kilitleyen "Hababam Sınıfı" eserinin sadece bir komedi olmadığını vurgulayan Ilgaz, eseri eğitimdeki ezberciliği ve otoriteyi eleştirmek için bir "yergi" olarak kurgulamıştı.
7 Mayıs 1911'de Kastamonu'nun Cide ilçesinde dünyaya gelen Rıfat Ilgaz, ömrünü yazmaya, eğitime ve toplumsal gerçekleri haykırmaya adamış bir aydındı. Öğretmenlik yıllarında yaptığı eşsiz gözlemler, onu Türk edebiyatının en dinamik halk kahramanlarını üreten bir mizah dehasına dönüştürdü.
Verem hastalığı ve ilk hapis yılları
Yatılı okuduğu Kastamonu Muallim Mektebi'nden 1930'da mezun olduktan sonra yurdun dört bir yanında Türkçe öğretmenliği yapan Ilgaz, genç yaşta yakalandığı verem hastalığı nedeniyle zor günler geçirdi. Sanatoryumda geçirdiği bu zorlu tedavi süreçlerini daha sonra ünlü "Pijamalılar" romanına aktaracaktı.
1944 yılında yayımlanan "Sınıf" adlı şiir kitabı toplumsal eleştirileri nedeniyle toplatılınca 6 ay hapis cezası aldı. Bu cezaevi süreci ve ağırlaşan sağlık sorunları, onun hem çok sevdiği öğretmenlik mesleğini hem de İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü'ndeki eğitimini yarıda bırakmasına neden oldu.
"Stepne" mahlasıyla doğan efsane: Hababam Sınıfı
Yazıları nedeniyle toplamda 5 buçuk yıl mahkumiyet alan ancak hastalıkları ve çıkan aflar sayesinde cezasının bir kısmını yatan Ilgaz, Aziz Nesin ile birlikte mizah dergileri çıkardı.
Öğretmenlik yıllarındaki anılarından ve oğlu Aydın'ın okul hayatından esinlenerek kaleme aldığı "Hababam Sınıfı"nı, ilk kez Dolmuş dergisinde "Stepne" takma adıyla tefrika etti.
- 1959: Hababam Sınıfı ilk kez kitap olarak basıldı ve yok sattı.
- 1966: Eser, tiyatro oyununa uyarlanarak sahnelerde fırtına kopardı.
- 1975: Yönetmen Ertem Eğilmez tarafından sinemaya aktarıldı. Kemal Sunal, Münir Özkul ve Adile Naşit'in başrollerini paylaştığı film, Türk sinemasının en unutulmaz yapımı oldu.
12 Eylül darbesinde yine gözaltındaydı
1970 yılında Basın Şeref Kartı alan ve 1974'te emekli olup memleketi Cide'ye yerleşen Rıfat Ilgaz'ın peşini siyasi fırtınalar bırakmadı. Usta yazar, 70 yaşına merdiven dayamışken 12 Eylül 1980 askeri darbesinde yeniden gözaltına alındı.
Zorluklarla dolu yaşamına rağmen üretmekten asla vazgeçmeyen Ilgaz, edebiyat dünyasından çok önemli ödüller almayı da başardı:
- 1982: "Yıldız Karayel" romanıyla hem Madaralı Roman Ödülü'nü hem de Orhan Kemal Roman Ödülü'nü kazandı.
- 1987: "Ocak Katırı Alagöz" eseriyle Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü'ne layık görüldü.
7 Temmuz'da gelen zamansız veda
Şiirden romana, anı kitaplarından "Bacaksız" serisi gibi çocuk edebiyatı klasiklerine kadar yüzlerce esere imza atan toplumcu gerçekçi ekolün dev çınarı, 7 Temmuz 1993'te İstanbul'da yaşamını yitirdi.
Cenazesi Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedilen Rıfat Ilgaz, keskin zekası ve insanı sarıp sarmalayan mizah anlayışıyla 33 yıldır edebiyat dünyasını aydınlatmaya devam ediyor.