- İran, Hürmüz Boğazı’nda geçiş kurallarını ihlal ettiklerini öne sürdüğü 11 ticari gemiyi daha kara listeye aldı ve listedeki toplam gemi sayısı 56’ya yükseldi.
- Tahran daha önce 24 Ağustos’ta 45 gemiyi aynı gerekçeyle kara listeye almış ve bu gemilerle gemiden gemiye yük transferi yapan diğer gemilerin de yaptırımlarla karşılaşabileceği uyarısında bulunmuştu.
- Listede petrol tankerlerinin yanı sıra LNG, LPG ve temiz petrol ürünü taşıyan gemiler de bulunuyor; bazıları ADNOC ve Bahri gibi büyük bölgesel şirketlerle bağlantılı.
- İran’ın hamlesi, savaş öncesinde dünya petrol sevkiyatlarının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki ticari trafiğe ilişkin güvenlik endişelerini artırıyor.
İran kara listeyi genişletiyor
İran yönetimine bağlı Basra Körfezi Boğaz Otoritesi (PGSA), Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerde belirlenen talimatlara uymadıkları gerekçesiyle 11 ticari gemiyi daha kara listeye aldı.
Kararla birlikte İran’ın geçişini yasakladığı veya kısıtladığı ticari gemilerin sayısı 56’ya çıktı. İran’ın attığı bu adım, Tahran’ın stratejik su yolunda gemi trafiğini kendi belirlediği kurallar çerçevesinde denetleme politikasını sürdürdüğünü gösteriyor.
İlk listede 45 gemi vardı
İran, 24 Ağustos’ta Hürmüz Boğazı’ndan geçiş kurallarını ihlal ettiklerini ileri sürdüğü 45 gemiyi kara listeye almıştı.
Tahran, yalnızca listede bulunan gemilere değil, bu gemilerle yük transferi gerçekleştiren diğer gemilere yönelik de işlem yapılabileceği uyarısında bulundu.
Özellikle gemiden gemiye (STS) transferlerin hedef alınması, petrol ve petrol ürünlerinin deniz yoluyla taşınmasında ilave güvenlik ve sigorta riskleri yaratıyor.
Petrol tankerlerinin yanı sıra gaz taşıyıcıları da listede
Reuters’ın aktardığı son bilgilere göre İran’ın kara listesinde farklı türlerde ticari gemiler bulunuyor.
Bunlar arasında ham petrol tankerleri, LNG ve LPG taşıyıcıları ile temiz petrol ürünleri taşıyan gemiler yer alıyor. Listede bazı gemilerin Birleşik Arap Emirlikleri merkezli ADNOC ve Suudi Arabistan merkezli Bahri gibi büyük bölgesel şirketlerle bağlantılı olduğu belirtiliyor.
Bu durum, İran’ın uygulamasının yalnızca belirli bir ülkenin gemilerini değil, Hürmüz Boğazı'ndan geçen farklı ticari filoları etkileyebileceği anlamına geliyor.
Şirketler kara listedeki gemilerden uzaklaşıyor
İran’ın ilk kara liste kararının ardından bazı petrol şirketleri de listede bulunan tankerleri kullanmaktan kaçınmaya başladı.
Reuters’a konuşan kaynaklara göre en az üç Hintli petrol rafinerisi ile küresel ölçekte faaliyet gösteren bir enerji şirketi, güvenlik endişeleri nedeniyle İran tarafından kara listeye alınan gemileri kullanmama yönünde karar aldı.
Şirketlerin gemiden gemiye petrol aktarımı gibi operasyonlardan da kaçınması, bölgedeki ticari taşımacılığın maliyetini ve operasyonel zorluklarını artırabilir.
Hürmüz Boğazı küresel enerji ticareti için kritik
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ndeki petrol ve doğal gaz üreticilerini Umman Körfezi ve Hint Okyanusu üzerinden küresel pazarlara bağlayan en önemli enerji geçiş noktalarından biri.
Reuters’a göre savaş öncesinde küresel petrol sevkiyatlarının yaklaşık yüzde 20’si bu güzergâhtan geçiyordu. Boğazdaki ticari hareketliliğin azalması, petrol ve doğal gaz arzında kesinti yaşanacağı endişelerini doğrudan fiyatlara yansıtıyor.
Nitekim son dönemde Hürmüz'den geçen gemi sayısının normal seviyelerin oldukça altında kaldığı bildiriliyor. 28 Ağustos'ta yalnızca 7 ticari geminin boğazdan geçtiği, bu sayının önceki gün 17 ve 10 günlük ortalamada yaklaşık 15 olduğu kaydedildi.
İran geçiş kurallarını neden sıkılaştırıyor?
Tahran, kara liste kararlarını gemilerin Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş kurallarına uymamasıyla gerekçelendiriyor.
İran yönetimi, boğazdaki deniz trafiği üzerinde kontrol sahibi olduğunu vurgularken, ABD ve İsrail ile devam eden savaşın yarattığı güvenlik ortamı nedeniyle gemi hareketlerini daha yakından denetliyor.
İran'ın yaklaşımı, özellikle kendisine ait veya İran'la bağlantılı ticari faaliyetlere yönelik kısıtlamaların uygulanmasına karşılık olarak deniz taşımacılığında daha sert önlemler alma stratejisinin parçası olarak görülüyor.
Boğazdaki trafik tamamen durmadı
İran'ın kararlarına rağmen Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiği tamamen sona ermiş değil.
Reuters verilerine göre bazı ticari gemiler boğazdan geçmeye devam ediyor. Özellikle Irak'ın petrol ihracatında son dönemde artış yaşanması, belirli koşullarda boğazın hâlâ kullanılabildiğini gösteriyor.
Irak'ın petrol ihracatı ağustos ayında günlük yaklaşık 2,34 milyon varile yükseldi. İran, bazı Irak tankerlerinin boğazdan geçişine izin verirken, bu durum Irak'ı Körfez'deki diğer büyük petrol üreticilerine kıyasla avantajlı bir konuma taşıdı.
Kara liste küresel taşımacılıkta yeni risk oluşturuyor
İran'ın kara liste uygulamasının genişlemesi, gemi sahipleri, petrol şirketleri ve sigorta kuruluşları açısından yeni bir risk katmanı oluşturuyor.
Kara listeye alınan bir geminin boğazdan geçiş sırasında alıkonulması, yüküne el konulması veya para cezasıyla karşılaşması ihtimali, şirketlerin alternatif gemi ve güzergâh arayışlarını artırabilir. İran daha önce kara listedeki gemiler için para cezası, alıkoyma ve yüke el koyma gibi yaptırımlar uygulanabileceğini bildirmişti.
Bu nedenle kara listenin 56 gemiye ulaşması, doğrudan bu gemilerin faaliyetlerini değil, bunları kiralayan veya yük transferinde kullanan şirketlerin operasyonlarını da etkileyebilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Petrol fiyatları üzerindeki baskı sürüyor
Hürmüz Boğazı'ndaki belirsizlik, küresel petrol piyasasının da yakından takip ettiği gelişmeler arasında.
Reuters'ın 3 Eylül tarihli verilerine göre Brent petrolü 95 dolar seviyesinde işlem görürken, piyasalarda İran ile ABD arasındaki çatışmanın enerji arzını daha fazla kesintiye uğratabileceğine ilişkin endişeler devam ediyor. Aynı zamanda boğazdan geçen petrol miktarının savaş öncesi seviyelerin altında kalması, arz güvenliği tartışmalarını canlı tutuyor.
İran'ın kara listeyi genişletmesi, bu nedenle yalnızca denizcilik sektörünü değil, petrol fiyatları ve küresel enerji arz güvenliğini de yakından ilgilendiren bir gelişme niteliği taşıyor.
Tahran’ın hamlesi genişleyen bir denetim politikasına işaret ediyor
45 gemiyle başlayan kara liste uygulamasının birkaç gün içinde 56 gemiye çıkarılması, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki denetimini sıkılaştırdığını ortaya koyuyor.
Tahran'ın bundan sonraki süreçte listeyi daha da genişletip genişletmeyeceği ve kara listedeki gemilere yönelik fiili yaptırım uygulayıp uygulamayacağı, küresel deniz taşımacılığı açısından kritik önem taşıyor.
Özellikle petrol ve gaz tankerlerinin yanı sıra bu gemilerle bağlantılı ticari operasyonların da hedef alınması halinde, Hürmüz Boğazı'ndaki trafik daha da yavaşlayabilir ve küresel enerji piyasalarında yeni fiyat baskıları oluşabilir.