- The Guardian ve ARIJ’in araştırmasında dört eski Filistinli tutuklu, İsrail’de gözaltında tutuldukları sırada Taser tipi elektroşok cihazlarıyla işkence gördüklerini öne sürdü.
- Tutuklulardan biri, iki bacağını kaybetmiş olmasına rağmen darbedildiğini ve vücuduna elektrik verildiğini anlattı. Bir başka eski tutuklu ise üzerine su döküldükten sonra elektroşok uygulandığını, görme sorunları ve bayılma nöbetleri yaşadığını söyledi.
- Araştırma, ABD merkezli Axon Enterprise’ın İsrail’deki distribütörleri üzerinden güvenlik kurumlarına ürün tedarik etmeyi sürdürdüğüne ilişkin bulgulara yer verdi.
- BM İşkenceye Karşı Komite, İsrail’deki gözaltı merkezlerine ilişkin işkence ve kötü muamele iddialarını daha önce gündeme getirmişti. Uluslararası Af Örgütü ise elektroşok cihazlarının ihracatına daha sıkı kısıtlamalar getirilmesini istiyor.
The Guardian’ın yayımladığı araştırmada, güvenlik gerekçesiyle gerçek adı açıklanmayan ve haberde “Essa” olarak anılan 43 yaşındaki Filistinlinin ifadelerine yer verildi.
Essa, İsrail’in evine düzenlediği füze saldırısının ardından iki bacağını kaybetti. Ocak 2024’te Gazze’nin kuzeyindeki Cibaliye Mülteci Kampı’nda gözaltına alınan Filistinli, İsrail’in Ofer Hapishanesi’nde tutuldu ve Ekim 2025’te serbest bırakıldı.
Essa’nın anlatımına göre askerler kendisini hapishanede şiddet olaylarıyla anılan ve “Cehennem Kanadı” olarak adlandırılan bölüme götürdü.
Burada plastik mermilerle vurulduğunu, yere düştükten sonra ellerinin ve vücudunun sıkıca bağlandığını ve darbedilmeye devam edildiğini söyledi. Ardından askerlerden birinin elektroşok cihazıyla vücuduna elektrik verdiğini anlattı.
Araştırmada, olayın üzerinden bir buçuk yıldan fazla zaman geçmesine rağmen Essa’nın vücudunda izlerin görüldüğü belirtildi. İşkence Mağdurları Uluslararası Rehabilitasyon Konseyi, birbirine yakın çift izlerin kişinin sıkıca bağlandığı sırada tekrarlanan elektrik şoklarına maruz kalmış olabileceğine işaret ettiğini bildirdi.
Gazeteciler, tanıklıklar ve mevcut görüntüler üzerinden yapılan değerlendirmede kullanılan cihazın ABD merkezli Axon Enterprise tarafından üretilen Taser tipi bir silah olabileceği sonucuna vardı.
Eski tutuklular elektrik şoku ve suyla işkence iddiasında bulundu
Araştırmada konuşulan diğer üç eski Filistinli tutuklu da 2024 ve 2025 yıllarında İsrail’in gözaltı merkezlerinde ve hapishanelerinde elektroşok cihazlarıyla işkence gördüklerini ileri sürdü.
Tutuklulardan biri, 2024’te gözaltında tutulduğu sırada vücuduna su döküldükten sonra Taser tipi bir cihazla elektrik verildiğini anlattı. Aynı kişi, olayın ardından ciddi görme sorunları, kas spazmları ve tekrarlayan bayılma nöbetleri yaşadığını söyledi.
BM’nin işkence vakalarının belgelenmesinde kullanılan İstanbul Protokolü, kişinin vücudunun ıslatılmasının elektrik akımının etkisini artırabileceğine ilişkin değerlendirmeler içeriyor.
The Guardian ve ARIJ, İsrail Cezaevi İdaresi tarafından son bir yılda hazırlanan iki videoda da Axon’ın ürettiği Taser cihazlarına benzeyen silahların görüldüğünü bildirdi. Bununla birlikte, cihazların belirli olaylarda kullanıldığına ilişkin değerlendirme, eski tutukluların ifadeleri ve araştırmacıların elde ettiği bulgulara dayanıyor.
BM 7 Ekim 2023 sonrasında kötü muamele iddialarına dikkat çekti
İsrail’in gözaltı merkezlerinde Filistinli tutuklulara yönelik işkence ve kötü muamele iddiaları, daha önce de uluslararası kuruluşların gündemine geldi.
BM İşkenceye Karşı Komite, Kasım 2025’te yayımladığı değerlendirmede, İsrail’deki gözaltı merkezlerinde elektrik şoku uygulanması da dahil olmak üzere işkence iddialarına ilişkin endişelerini açıkladı. Komite, 7 Ekim 2023’ten sonra işkence ve kötü muamelenin keskin biçimde arttığına dikkat çekti.
Açıklamada, Filistinli tutukluların cinsel şiddete ve cinsel organlara elektrik verilmesi gibi cinsel nitelikli işkence biçimlerine maruz kaldığı yönündeki iddialardan da ciddi kaygı duyulduğu belirtildi.
The Guardian’ın araştırmasında ayrıca, Temmuz 2024’te Sde Teiman gözaltı merkezinde bir Filistinli tutukluya yönelik cinsel saldırı iddialarına ilişkin askerî soruşturmada Taser tipi bir cihazın kullanıldığının tespit edildiği aktarıldı. Tutuklunun olayın ardından hastanede tedavi gördüğü bildirildi.
İnsan hakları örgütleri, iddiaların bağımsız biçimde soruşturulması ve sorumluların hesap vermesi gerektiğini vurguluyor. Bu vakalara ilişkin iddialar ile kesinleşmiş yargı kararlarının birbirinden ayrılması ise önem taşıyor.
ABD merkezli Axon’ın İsrail’le ticari ilişkileri sürüyor
Araştırmanın öne çıkan başlıklarından biri, iddialarda adı geçen cihazların üreticisi Axon Enterprise’ın İsrail’deki güvenlik kurumlarıyla devam eden ticari ilişkileri oldu.
Daha önce Taser International adıyla faaliyet gösteren ABD merkezli şirketin İsrail’le ilişkilerinin 1995 yılına kadar uzandığı belirtildi. Araştırmaya göre şirketin İsrail’deki distribütörü MR Hunter, 2016 yılında İsrailli güvenlik kurumlarına Taser X26P cihazları ve aksesuarları sağlamak üzere 13 milyon şekel, yani o dönem yaklaşık 3 milyon sterlin değerinde sözleşme imzaladı.
Axon, 2025 yılında İsrail’deki distribütörleri arasında Goren-Kidon Group şirketini de gösterdi. Araştırmada bu şirketin ürünleri arasında Taser tipi elektroşok cihazlarının bulunduğu ve müşterileri arasında İsrail polisi, Ulusal Güvenlik Bakanlığı, Savunma Bakanlığı ve Cezaevi İdaresi’nin yer aldığı aktarıldı.
Şirket ayrıca Haziran 2025’te İsrail’de düzenlediği bir konferansta yeni elektroşok silahı modellerini güvenlik kurumu temsilcilerine tanıttı. Bu bulgular, eski tutukluların suçlamalarıyla birlikte değerlendirildiğinde, insan hakları ihlali iddialarına rağmen güvenlik ekipmanı ticaretinin sürmesi konusunda soru işaretleri doğurdu.
İnsan hakları örgütlerinden ihracat kısıtlaması çağrısı
Uluslararası Af Örgütü, elektroşok silahlarının kötüye kullanılmasının yol açabileceği insan hakları ihlallerine ilişkin daha önce yayımladığı araştırmalara dayanarak bu ekipmanların üretimi ve ticaretinin daha sıkı biçimde denetlenmesini istiyor.
Örgüt, kolluk kuvvetlerinin kullandığı bu tür ekipmanların BM Silah Ticareti Antlaşması kapsamına alınması çağrısında bulunuyor. Amaç, işkence ve diğer insan hakları ihlallerinde kullanılma riski bulunan silahların ihracatının sınırlandırılması.
Axon’ın ABD’nin Arizona eyaletinde ürettiği elektroşok cihazları, ihracat denetimine tabi ürünler arasında yer alıyor. Araştırmada, ihracat izinlerinin değerlendirilmesinde ithalatçı ülkenin uluslararası alanda tanınan insan haklarını ihlal etmiş olabileceğine ilişkin kanıtların da dikkate alındığı belirtildi.
Filistinli Esirler Kulübü temsilcisi Amani Al-Sarhanah, elektroşok cihazlarının tutuklulara karşı kullanıldığı ileri sürülen çok sayıda araçtan yalnızca biri olabileceğini söyledi. Al-Sarhanah, hangi silahların hangi şirketler tarafından sağlandığının her zaman bilinmediğini, ancak ABD kaynaklı ekipmanların İsrail’in güvenlik sistemindeki yerinin araştırılması gerektiğini belirtti.
"Tutuklulara kötü muamele yasak"
The Guardian’a konuşan İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) sözcüsü, tutuklulara yönelik kötü muamelenin kesin biçimde yasak olduğunu söyledi. Sözcü, fiziksel kısıtlama uygulamalarının yalnızca gerekli görülen istisnai durumlarda ve İsrail hukuku, uluslararası hukuk ile ordu emirleri doğrultusunda gerçekleştirildiğini belirtti.
The Guardian, Axon Enterprise ve İsrail Cezaevi İdaresi’nden de konuyla ilgili açıklama istedi. Ancak haber yayımlandığında iki kurumdan da yanıt alınamadığı bildirildi.
Araştırma, Filistinli eski tutukluların ifadeleri üzerinden İsrail’deki gözaltı koşullarını ve ABD menşeli güvenlik ekipmanlarının kullanımını yeniden tartışmaya açtı. İddiaların bağımsız soruşturmalarla aydınlatılması ve tedarik zincirlerinin incelenmesi, hem sorumluluğun belirlenmesi hem de benzer ihlallerin önlenmesi açısından önem taşıyor.