GE Aerospace Savunma ve Sistemler Bölümü Bölgesel Strateji ve İş Geliştirme Direktörü Kement Akdemir, F110 motorlarının teslimatında mevcut plan doğrultusunda ilerlediklerini belirtti.
Tolga Özbek'in haberine göre Akdemir, KAAN ve HÜRJET programlarına ilişkin güncel gelişmeleri değerlendirdi. TUSAŞ'ın elinde prototip uçaklarda kullanılacak F110 motorlarının bulunduğunu belirten Akdemir, KAAN'ın Blok 10 kapsamında planlanan takviminin olumlu ilerlediğini söyledi.
F110 teslimatında takvim korunuyor
TUSAŞ'ın KAAN'da ilk prototipler ve Blok 10 kapsamındaki ilk 40 uçakta F110-GE-129 motorlarını kullanması planlanıyor. Temmuz 2026'da KAAN için Technical Assistance Agreement (TAA) onayının çıkmasıyla motorların tedarikindeki lisans sürecine ilişkin önemli bir aşama geride bırakıldı.
Kement Akdemir, F110 motorlarının teslimatlarının GE Aerospace açısından planlandığı şekilde sürdürüleceğini belirtti:
Takvim, GE Aerospace açısından planlandığı gibi motorlar verilecek. TUSAŞ'ın pozitif olarak agresif bir takvimi var. TUSAŞ bu takvimi başarıyla yakalıyor. KAAN Blok 10 için GE Aerospace ‘projenin güvenilir bir ortağı’.
Akdemir, GE Aerospace'in Türkiye'de 500'den fazla mühendisle askerî ve sivil havacılık projelerine destek verdiğini de belirtti.
TF35000'de GE Aerospace'in payı bulunmuyor
KAAN'ın ilerleyen aşamalarda kullanılması planlanan yerli TF35000 motoruna ilişkin de açıklama yapan Akdemir, GE Aerospace'in bu projede doğrudan bir payı olmadığını söyledi:
TF35000'de bir payımız yok. Talep olursa, mühendislik ekibimiz ve imkanlarımızla hazırız.
Akdemir, Türkiye'nin motor geliştirme alanında önemli bir mühendislik ve üretim altyapısı oluşturduğunu belirterek TF35000 programının uzun soluklu bir çalışma olduğunu ifade etti.
HÜRJET'te F404 entegrasyonu tamamlandı
GE Aerospace, HÜRJET programında kullanılan F404 motorunun entegrasyon çalışmalarında TUSAŞ ile birlikte görev aldı. GE Aerospace Savunma ve Sistemler Bölümü Bölgesel Strateji ve İş Geliştirme Direktörü Kement Akdemir, HÜRJET'in çok sayıda test uçuşu gerçekleştirdiğini ve uçuşların güvenli şekilde sürdüğünü belirtti:
F404 motorunun HÜRJET'e entegrasyonunu beraber yaptık. Bugüne kadar uçak çok sayıda test uçuşu yaptı. Emniyetli ve iyi gidiyor. Bu sadece motor tedarik değil. Türkiye havacılık ekosisteminden birlikte yararlanmak. Projeye geniş bakıyoruz.
HÜRJET'te F404 motorunun entegrasyonu tamamlanırken, uçuş testleri de devam ediyor.
İspanya için F404 izin süreci devam ediyor
HÜRJET'in İspanya'ya ihracatı kapsamında motor tedarikine ilişkin izin süreci de gündemde bulunuyor. Akdemir, askerî projelerde motor tedariki için hükümet onayının gerektiğini ve son kullanıcı ile platform bilgilerinin izin sürecinde tanımlandığını belirtti:
Askeri projede hükümet izni verilir. Belli bir çerçeve çizilerek verilir. Hangi ülke, hangi son kullanıcı ve platform tanımlanır. HÜRJET için başvuruda eğitim ve Türk Hava Kuvvetleri dendi. Yeni bir kullanıcı için tekrar bir başvuru yapılıyor. İspanya için de benzer süreç işliyor.
İspanya'nın HÜRJET tedarikinde yeni kullanıcı olarak tanımlanması nedeniyle F404 motorlarının tedariki için ilgili izin sürecinin de yürütülmesi gerekiyor.
HÜRJET'in deniz konuşlu versiyonu için F414 görüşmeleri başladı
TUSAŞ'ın uçak gemilerinde kullanılmak üzere geliştirmeyi planladığı HÜRJET'in deniz konuşlu versiyonu için ise daha güçlü F414 motorunun kullanılması hedefleniyor.
Akdemir, ABD hükümetinin verdiği izin doğrultusunda HÜRJET'in deniz konuşlu versiyonu için görüşmelere başladıklarını belirtti. Bu konfigürasyonun Milli Uçak Gemisi (MUGEM) kapsamında kullanılması planlanıyor.
Mevcut HÜRJET eğitim ve taarruz konfigürasyonlarında F404 motoru kullanılırken, deniz konuşlu versiyonda F414 motorunun değerlendirilmesi öngörülüyor.
GE Aerospace ve TEI'nin iş birliği sürüyor
GE Aerospace ile TEI arasındaki iş birliği de görüşmede öne çıkan başlıklardan biri oldu. Akdemir, TEI'nin yalnızca üretim değil mühendislik, bakım ve destek alanlarında da önemli kabiliyetler geliştirdiğini belirtti:
TEI yerlileştirme üretim değil. Mühendislik, üretim, bakım ve destek insan kaynağı lazım. TEI çok önemli bir örnek. 41 yıllık bir şirket. GE'nin hem ticari hem de askeri motorlarını üretti. En önemli motor yetkinlik merkezi oldu.
Akdemir, TEI'nin türbin kanatlarından kompresör parçalarına kadar çok sayıda kritik parçayı Türkiye'de ürettiğini ve askerî motorların bakım ve onarım faaliyetlerini gerçekleştirdiğini de söyledi.
TF35000 ve TS3000 çalışmaları TEI Teknoloji'de yürütülecek
Akdemir'in verdiği bilgilere göre TF35000 ve T925'te kullanılması planlanan TS3000 turboşaft motoru gibi özgün projeler, TEI Teknoloji çatısı altında yürütülecek.
Akdemir, özgün projelerin TEI Teknoloji çatısı altında devam edeceğini belirtti:
Özgün projeler TF35000 ve turboşaft motor (T925'te kullanılacak TS3000) yeni şirkette (TEI Teknoloji) olacak. TEI'nin özgün programları mevcutlar devam.
Akdemir, Türkiye ile birlikte büyümek istediklerini ve TEI'nin iki ülke arasındaki uzun süreli iş birliğinin önemli örneklerinden biri olduğunu ifade etti.
KAAN'ın ilk 40 uçağında kullanılacak F110-GE-129 motorlarının teslimatlarının program takvimine uygun şekilde sürdürülmesi beklenirken, HÜRJET'te F404 entegrasyonu tamamlanmış durumda bulunuyor. İspanya için F404 tedarikine ilişkin izin süreci devam ederken, HÜRJET'in deniz konuşlu versiyonu için F414 motoruna yönelik görüşmeler de sürdürülüyor.