Maliyette %50 oranında artış var
Federal Sayıştay tarafından 11 Haziran 2025’te yayımlanan rapora göre, Ottawa’nın 2022’de duyurduğu 19 milyar dolarlık fiyat tahmini, artık 27,7 milyar dolara yükselmiş durumda — yani yaklaşık %50 oranında bir artış söz konusu.
Sayıştay Başkanı Karen Hogan, bu ciddi artışın temel nedenlerini enflasyon, döviz kuru dalgalanmaları, artan mühimmat talebi ve altyapı projelerindeki gecikmeler olarak sıraladı. Cold Lake (Alberta) ve Bagotville (Quebec) bölgelerinde kurulması planlanan iki F-35 üssünün inşası, takvimin en az üç yıl gerisinde. Ayrıca, eğitimli pilot açığı riski de Kanada Silahlı Kuvvetleri’nin operasyonel kapasitesini tehdit ediyor.
Hogan, “Eğer pilot açığı ve altyapı eksikleri giderilmezse, bu uçakları teslim alırken sadece daha fazla gecikme değil, aynı zamanda daha yüksek maliyetle karşılaşacağız,” ifadelerini kullandı.
“Normal bir artış”
Savunma Bakanı David McGuinty ise yaklaşık 9 milyar dolarlık artışı “bu büyüklükteki projelerde normal” olarak değerlendirdi ve artışı COVID-19 sonrası küresel tedarik zinciri sorunlarına bağladı. Bakan, raporu ciddiye aldığını ve projelerle ilgili kamuoyunun düzenli bilgilendirileceğini belirtti.
F-35 programına yönelik bu eleştiriler, Başbakan Mark Carney’nin geçtiğimiz aylarda yaptığı, “ABD’ye olan bağımlılığı azaltmak için Avrupa yapımı alternatif savaş uçakları değerlendirilebilir” açıklamasının ardından geldi.
Ancak Carney, F-35’in NATO içinde yaygın bir platform olduğunu vurgulayarak, programı tamamen rafa kaldırma gibi bir niyetlerinin olmadığını da belirtmişti.
Kanada, şu anda 1980’lerden bu yana hizmette olan CF-18 filosunu kademeli olarak emekliye ayırmaya hazırlanıyor. Ancak F-35’lerle ilgili gecikmeler ve artan maliyetler, bu geçişin planlandığı kadar sorunsuz olmayabileceğini gösteriyor.
Üniversite akademisyenleri ve muhalefet liderleri ise, sadece Savunma Bakanlığı’nın değil, Hazine Kurulu ve Kamu Alımları gibi diğer bakanlıkların da hesap vermesi gerektiğini vurguluyor. Muhafazakâr Parti lideri Pierre Poilievre, bütçe aşımı ve ihale fiyaskolarına dikkat çekerek, “Bu hızla gidersek Trump’ın önerdiği gibi GSYİH’nin %5’ini savunmaya harcamamız işten bile değil,” diyerek hükümeti eleştirdi.