Residual Stress Center of Excellence adı verilen merkezde ilk çalışmalar Danimarka'nın C-130J filosuna odaklanacak. Proje kapsamında uçak yapılarının gerçek durumunun gelişmiş ölçüm yöntemleriyle belirlenerek bakım faaliyetlerinin sabit periyotlar yerine bileşenlerin mevcut durumuna göre planlanması hedefleniyor.
Uçak yapılarındaki gerilimler ölçülecek
Merkez, gelişmiş malzeme karakterizasyonu ve kalıntı gerilme analizleri konusunda faaliyet gösterecek. Çalışmalarla uçak yapılarındaki aşınma ve yorulma hakkında daha ayrıntılı veriler elde edilerek parçaların ne zaman kontrol veya onarıma ihtiyaç duyduğunun daha hassas şekilde belirlenmesi amaçlanıyor.
Araştırmalarda özellikle uçak yapılarında çatlakların oluşabileceği perçin ve cıvata deliklerinin çevresindeki kalıntı gerilmeler incelenecek.
Avrupa'daki araştırma tesislerinde bulunan senkrotron ve nötron radyasyonu altyapısından yararlanılarak metal parçalar kesilmeden iç gerilmelerin ölçülmesi planlanıyor.
Danimarka Teknoloji Enstitüsü Direktörü Mikkel Agerbæk:
Bir bileşenin ne kadar süre dayanabileceğini belirleyen kalıntı gerilmeleri, daha önce mümkün olmayan bir hassasiyet seviyesinde ölçmek için benzersiz ve pratik olarak uygulanabilir yetkinlikler geliştirdik. Lockheed Martin ile birlikte gelişmiş karakterizasyonu somut operasyonel ihtiyaçlarla ilişkilendiriyoruz.
Bakım sistemi uçakların gerçek durumuna göre şekillenecek
Askerî uçakların bakım faaliyetleri büyük ölçüde önceden belirlenmiş kontrol aralıklarına göre gerçekleştiriliyor. Yeni ölçüm yöntemleriyle bakım takvimlerinin yalnızca istatistiksel tahminlere ve güvenlik paylarına değil, uçak bileşenlerinin maruz kaldığı gerçek yüklere ve mevcut yapısal durumlarına göre oluşturulması hedefleniyor.
Lockheed Martin Kalıntı Gerilme ve Yorulma Testi Mühendisi Scott Carlson:
Bu iş birliğinden elde edilecek veriler, uçakların hizmet ömrünü uzatacak, yaşam döngüsü maliyetlerini düşürecek ve duruma dayalı bakım uygulamalarını mümkün kılacak.
Proje kapsamında C-130J'de halihazırda kullanılan Split Sleeve Cold Expansion yöntemi de incelenecek. Yöntem, bağlantı deliklerinin çevresinde basma gerilmesi oluşturarak çatlak oluşumu ve ilerlemesine karşı yapısal dayanıklılığın artırılmasında kullanılıyor.
Yeni ölçümlerin, söz konusu koruyucu etkinin ne kadar süre devam ettiğinin daha hassas şekilde belirlenmesine ve buna göre kontrol aralıklarının düzenlenmesine katkı sağlaması bekleniyor.
Merkez 20 ay boyunca faaliyet gösterecek
Merkezin Şubat 2026'dan itibaren 20 ay boyunca faaliyet göstermesi planlanıyor. Proje, Danimarka İşletme Kurumu tarafından ön onay alırken Danimarka Savunma Bakanlığının tedarik ve lojistik kuruluşu da çalışmalarda yer alıyor.
İş birliği, Danimarka'nın C-130J tedarikiyle bağlantılı Danimarka-ABD offset anlaşması kapsamında gerçekleştiriliyor.
Projenin C-130J filosunun idamesinin yanı sıra Danimarka'da ileri malzeme teknolojileri konusunda uzmanlık oluşturması, nitelikli istihdam sağlaması ve ülkeyi askerî havacılıkta gelişmiş kalıntı gerilme analizleri konusunda Avrupa merkezlerinden biri haline getirmesi hedefleniyor.