- Ermenistan Başbakanı, Rusya ile stratejik ortaklıktan söz etmenin artık mümkün olmadığını söyledi.
- Paşinyan, Moskova ve KGAÖ’nün Eylül 2022’deki çatışmalar sırasında Ermenistan’a yönelik güvenlik yükümlülüklerini yerine getirmediğini savundu.
- Ermenistan’ın 2026-2031 hükümet programında Rusya “stratejik ortak” olarak tanımlanmadı; bunun yerine ilişkilerin yeni koşullarda dönüştürülmesi ve karşılıklı faydaya dayalı işbirliğinin sürdürülmesi öngörüldü.
- Erivan, Rusya ile bağlarını yeniden tanımlarken Avrupa Birliği ile ilişkilerini geliştirme ve üyelik sürecini ilerletme politikasını sürdürüyor.
Paşinyan, hükümetin 2026-2031 dönemini kapsayan programında Rusya’nın neden “stratejik ortak” olarak tanımlanmadığına ilişkin soruya yanıt verdi.
Ermenistan Başbakanı, Eylül 2022’de Azerbaycan ile yaşanan çatışmaların ardından bu tanımlamanın kullanılmasının mümkün olmadığını savundu.
Paşinyan, özetle, Rusya ve KGAÖ’nün o dönemde güvenlik yükümlülüklerini yerine getirmediği yönündeki Erivan görüşünü hatırlatarak, “stratejik ortaklık” ifadesini kullanmaları halinde bunun nedenini açıklamak zorunda kalacaklarını söyledi.
Erivan’ın Moskova’ya güveni sarsıldı
Ermenistan ile Rusya arasındaki ilişkiler özellikle 2020 Karabağ Savaşı'nın ardından ve 2022’deki sınır çatışmaları sonrasında ciddi biçimde gerildi.
Paşinyan yönetimi, Rusya ve KGAÖ'nün Ermenistan'ın güvenliğini yeterince korumadığını savunuyor.
Ermenistan, 2024'te KGAÖ içindeki katılımını fiilen dondurmuş ve örgütün faaliyetlerine yönelik finansman konusunda da geri adım atmıştı. Paşinyan daha önce ülkesinin önümüzdeki yıllarda KGAÖ'ye aktif biçimde dönmeyi planlamadığını da açıklamıştı.
Moskova’nın gerekçesi farklı
Rusya ise Erivan’ın suçlamalarını kabul etmiyor.
Moskova, KGAÖ'nün güvenlik yükümlülüklerinin Ermenistan'ın uluslararası olarak tanınan sınırlarıyla ilgili olduğunu, Dağlık Karabağ'ın ise uluslararası hukuk açısından Azerbaycan toprağı olarak kabul edildiğini savunuyor.
Bu nedenle Rusya, 2020 ve 2023'teki Karabağ gelişmelerinin KGAÖ'nün Ermenistan'a yönelik kolektif savunma mekanizmasını otomatik olarak devreye sokmadığını belirtiyor.
Ermenistan-Rusya ilişkileri tamamen kopmuyor
Paşinyan’ın açıklaması, Erivan’ın Moskova ile tüm ilişkileri sona erdireceği anlamına gelmiyor.
Ermenistan'ın yeni hükümet programında Rusya ile karşılıklı faydaya dayalı çok sektörlü işbirliğinin sürdürülmesi öngörülüyor.
Ancak metinde ilişkilerin “bölgesel barışın sağlandığı yeni koşullarda” dönüştürülmesi ve dengeli bir dış politika izlenmesi hedefleniyor.
Dolayısıyla Erivan'ın yaklaşımı, Rusya'yı tamamen dışlamak yerine Moskova ile ilişkilerin niteliğini değiştirmek olarak şekilleniyor.
AB’ye yönelim hızlanıyor
Rusya ile ilişkilerdeki gerilemeye paralel olarak Ermenistan'ın Avrupa'ya yönelimi de güçleniyor.
Paşinyan yönetimi, ülkenin Avrupa Birliği'ne üyelik başvurusunun resmi sürecini başlatmayı planlıyor. Erivan ayrıca AB ile siyasi ve ekonomik ilişkilerini derinleştirmeye çalışıyor.
Bu politika Moskova ile Erivan arasındaki gerilimin önemli başlıklarından biri haline geldi.
Rusya, Ermenistan'ın Batı ile yakınlaşmasının Moskova'nın Güney Kafkasya'daki geleneksel nüfuz alanını zayıflatabileceği görüşünde.
Karabağ savaşı sonrası yeni denklem
Paşinyan'ın açıklaması, Güney Kafkasya'daki güç dengelerinin değiştiği bir dönemde geldi.
Azerbaycan, 2023'te Dağlık Karabağ'ın tamamında kontrolü yeniden sağladı. Ardından Erivan ile Bakü arasında barış süreci ilerledi.
Paşinyan yönetimi, Azerbaycan ile barışın kurulmasının Ermenistan'ın dış politika ve güvenlik anlayışında yeni bir dönemi başlattığını savunuyor. Hükümet programında da Rusya ile ilişkilerin dönüşümünün bu yeni bölgesel koşulların doğal sonucu olduğu belirtiliyor.
Moskova ile yeni ilişki modeli
Paşinyan'ın son açıklamaları, Ermenistan'ın Rusya ile ilişkilerinde “stratejik müttefiklikten kontrollü işbirliğine” doğru bir geçiş aradığını gösteriyor.
Bir tarafta Rusya ile ekonomik ve siyasi ilişkilerin tamamen koparılmaması, diğer tarafta güvenlik alanında Moskova'ya olan bağımlılığın azaltılması hedefleniyor.
Bu politika, Erivan'ın hem Rusya ile mevcut bağlarını korumasına hem de Avrupa ve Batı ile daha yakın ilişkiler kurmasına imkan vermeyi amaçlıyor.
Ancak Rusya'nın Ermenistan'daki ekonomik, enerji ve askeri etkisi nedeniyle bu dönüşümün kısa sürede tamamlanması kolay görünmüyor.
Güney Kafkasya’da yeni güç mücadelesi
Paşinyan'ın “Rusya artık stratejik ortak değil” mesajı, yalnızca iki ülke arasındaki ilişkiler açısından değil, Güney Kafkasya'daki jeopolitik dengeler açısından da önemli.
Ermenistan'ın Rusya'dan uzaklaşması, Azerbaycan'la barış süreci, Türkiye-Ermenistan ilişkilerindeki normalleşme arayışları ve AB'nin bölgedeki artan rolü, Güney Kafkasya'da yeni bir siyasi denklem oluşturuyor.
Bu tablo içinde Moskova'nın Erivan üzerindeki geleneksel nüfuzunu koruyup koruyamayacağı ve Ermenistan'ın Batı'ya yöneliminin hangi noktaya kadar ilerleyeceği önümüzdeki dönemin önemli başlıklarından biri olacak.