- Pezeşkiyan, Umman ile boğazdan geçiş konusunda üzerinde anlaşmaya varılan bir güzergâh oluşturulduğunu açıkladı.
- Washington’ın deniz ablukasını ve yaptırımları kaldırması, İran’ın dondurulan varlıklarını serbest bırakması isteniyor.
- Tahran, ABD’nin İsrail’in Lübnan’daki askeri faaliyetlerini sona erdirmesi için baskı yapmasını talep ediyor.
- Pezeşkiyan, Hürmüz’ün açılmasının 17 Haziran’da imzalanan İslamabad Mutabakatı’nda tarafların kabul ettiği çerçeveye uygun olduğunu belirtti.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, devlet televizyonuna verdiği röportajda Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına ilişkin önemli mesajlar verdi.
Pezeşkiyan, İran ve Umman arasında boğazdan gemilerin geçişine ilişkin bir yol haritası üzerinde anlaşmaya varıldığını söyledi.
Hazırlanan planın İran'ın dini lideri Ayetullah Mücteba Hamaney'e sunulduğunu belirten Pezeşkiyan, planın Devrim Muhafızları, İran ordusu ve müzakere heyeti tarafından da kabul edildiğini ifade etti.
Pezeşkiyan, boğazın belirlenen çerçeve doğrultusunda açılması halinde ABD'nin de kendi yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiğini vurguladı.
Tahran’ın Washington’dan talepleri
İran Cumhurbaşkanı'nın açıklamasına göre Tahran'ın Hürmüz'ün yeniden açılması karşılığında Washington'dan beklediği başlıca adımlar şöyle:
- ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukasını kaldırması
- İran'a yönelik yaptırımların kaldırılması
- İran'ın yurtdışında dondurulan varlıklarının serbest bırakılması
- ABD'nin İsrail üzerinde baskı kurarak Lübnan'daki askeri faaliyetlerin sona ermesini sağlaması
Pezeşkiyan, Hürmüz Boğazı'nın açılmasının İslamabad Mutabakatı'nda tarafların kabul ettiği çerçeveye uygun olduğunu ve bu düzenlemenin uygulanması gerektiğini söyledi.
İslamabad Mutabakatı yeniden masada
17 Haziran'da imzalanan İslamabad Mutabakatı, ABD ile İran arasındaki savaşın sona erdirilmesi ve daha kapsamlı müzakerelerin önünün açılması amacıyla hazırlanmıştı.
Mutabakat kapsamında Hürmüz Boğazı'nın ticari deniz trafiğine yeniden açılması ve ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukasını kaldırması gibi başlıklar bulunuyordu. Ancak tarafların sonraki süreçte birbirlerini taahhütlerini yerine getirmemekle suçlaması nedeniyle uygulama sekteye uğradı.
Pezeşkiyan'ın son açıklaması, bu mutabakatın Hürmüz Boğazı konusunda yeniden devreye sokulabileceğine işaret ediyor.
Umman arabuluculuk rolünü sürdürüyor
İran ile ABD arasındaki süreçte Umman önemli bir arabuluculuk rolü üstleniyor.
Tahran ile Maskat arasında yapılan görüşmelerde, ticari gemilerin kullanabileceği güzergâh, güvenlik düzenlemeleri ve boğazdaki deniz trafiğinin yönetimi gibi konular ele alınıyor.
İran tarafı daha önce üzerinde çalışılan güzergâhın geçici bir düzenleme olabileceğine ilişkin mesajlar vermişti.
Bu nedenle Pezeşkiyan'ın açıklaması, boğazın koşulsuz ve tamamen normal biçimde açılmasından ziyade belirli güvenlik ve siyasi şartlara bağlı bir yeniden açılma modeli üzerinde durulduğunu gösteriyor.
Pezeşkiyan’dan bölgesel diplomasi mesajı
İran Cumhurbaşkanı konuşmasının diğer bölümünde komşu ülkelerle ilişkilerin geliştirilmesi gerektiğini söyledi.
Pezeşkiyan, İran'ın komşularının büyük bölümünün Müslüman ülkeler olduğunu belirterek bölgesel güvenliğin ortak şekilde sağlanması gerektiğini savundu.
İran'ın Pakistan, Afganistan, Suudi Arabistan, Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Umman, Mısır, Azerbaycan ve Türkmenistan ile ortak anlayış geliştirmek istediğini söyledi. Bunun için gerekli zeminin bulunduğunu ancak tarafların bakış açılarını değiştirmesi gerektiğini ifade etti.
Hürmüz neden kritik?
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ndeki petrol ve LNG ihracatının dünya piyasalarına ulaşmasında kritik bir geçiş noktası.
Bu nedenle boğazın yeniden güvenli ve düzenli biçimde açılması yalnızca İran-ABD ilişkileri açısından değil, küresel enerji piyasaları ve deniz ticareti açısından da büyük önem taşıyor.
Boğazın açık tutulmasına ilişkin yeni bir anlaşma, petrol tankerlerinin ve diğer ticari gemilerin geçişindeki belirsizliği azaltabilir.
Buna karşılık ABD ile İran arasında şartların yerine getirilmesi konusunda yeni bir anlaşmazlık yaşanması, enerji piyasalarında yeniden belirsizlik yaratabilir.
Tahran topu Washington’a attı
Pezeşkiyan'ın son açıklamasının temel mesajı, “Hürmüz'ün açılması mümkün, ancak önce ABD üzerine düşeni yapmalı” şeklinde özetlenebilir.
İran yönetimi böylece boğazın yeniden açılması konusunda bir yol haritasının hazır olduğunu, ancak uygulamanın Washington'ın yaptırım, abluka ve İran'ın dondurulan varlıkları konusundaki adımlarına bağlı olduğunu ortaya koyuyor.