- Polonya savcılığı, Pegasus casus yazılımıyla cep telefonlarından elde edilen verilerin ülke dışındaki sunucular üzerinden aktarıldığını ve İsrailli üreticinin bu verilere teknik erişiminin bulunduğunu açıkladı.
- Polonya Merkezi Yolsuzlukla Mücadele Bürosunun (CBA), sistemin bazı yönetici hesaplarına erişim şifrelerine sahip olmadığı ve yazılımın kritik bileşenlerinin üreticinin kontrolünde kaldığı tespit edildi.
- Başbakan Donald Tusk, binlerce Polonya vatandaşına ait hassas verilerin yabancı bir ülkenin erişimine açık hâle gelmesini ülke tarihinin en büyük skandallarından biri olarak tanımladı.
- Pegasus, 2017’de önceki Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) hükümeti döneminde satın alındı. Yazılımın muhalif siyasetçiler, kamu görevlileri ve diğer kişilere karşı kullanıldığı iddiaları üzerine yeni hükümet soruşturma başlattı.
Polonya’da önceki hükümet döneminde kullanılan Pegasus casus yazılımına ilişkin soruşturmada yeni bulgular ortaya çıktı. Polonya Ulusal Savcılık Ofisi, İç Güvenlik Ajansı (ABW) uzmanlarının incelemesinde, yazılım aracılığıyla cep telefonlarından elde edilen verilerin ülke dışına aktarıldığının tespit edildiğini açıkladı.
Uzmanlar, Polonya Merkezi Yolsuzlukla Mücadele Bürosunun (CBA) yazılımın işleyişi üzerinde tam kontrole sahip olmadığını belirledi. Sistemin bazı yönetici hesaplarının şifrelerinin CBA’da bulunmadığı, kritik bileşenlerin ise yazılımı geliştiren İsrail merkezli NSO Group’un kontrolünde kaldığı kaydedildi.
Savcılığın açıklamasına göre, telefonlardan elde edilen veriler dünyanın farklı bölgelerinde bulunan sunucular üzerinden aktarılıyordu. NSO Group’un operasyonel gözetleme kapsamında elde edilen materyallere teknik erişimi bulunuyordu.
Bununla birlikte soruşturma kapsamında, şirketin belirli operasyonlardan elde edilen verilere fiilen erişip erişmediğinin kesin olarak ortaya konulamadığı belirtildi. Dolayısıyla bulgular, verilerin Polonya dışına çıktığını ve üreticinin teknik erişim imkânına sahip olduğunu gösterse de her bir verinin İsrail makamlarına ulaştırıldığını tek başına kanıtlamıyor.
Tusk: Devlete karşı işlenmiş ağır bir suç
Polonya Başbakanı Donald Tusk, 12 Ekim’de yayımladığı video mesajında bulgulara sert tepki gösterdi. Tusk, olayın komünist yönetimin sona ermesinden bu yana Polonya tarihindeki en büyük skandallardan biri olduğunu söyledi.
Tusk, adalet ve devlet güvenliğinden sorumlu kişilerin binlerce, hatta on binlerce Polonya vatandaşının hassas bilgilerini kontrol edemedikleri bir sistem aracılığıyla yabancı bir ülkenin erişimine açtığını savundu.
Başbakan, Pegasus’un satın alınması için suç mağdurlarına verilmesi gereken kamu kaynaklarının kullanıldığını da belirterek, sistemin Polonyalı muhalefet liderlerine ve bağımsız savcılara ilişkin bilgileri ülke dışına aktarabilecek şekilde çalıştığını ifade etti.
Tusk, yaşananları yalnızca siyasi bir skandal olarak görmediğini belirterek sorumluların hesap vermesi gerektiğini söyledi.
Pegasus hangi verilere erişebiliyor?
İsrail merkezli NSO Group tarafından geliştirilen Pegasus, hedef alınan cep telefonlarından geniş kapsamlı veriler elde etmek amacıyla kullanılan bir casus yazılım olarak biliniyor.
Polonyalı uzmanların incelemesine göre sistem, kullanıcıların bilgisi ve izni olmadan şu verilere erişebiliyordu:
- E-postalar, kısa mesajlar ve anlık mesajlaşma uygulamalarındaki yazışmalar
- Telefon ve internet üzerinden yapılan görüşmelerin içerikleri
- İnternet tarama geçmişi, takvim ve kişi listeleri
- Fotoğraflar, videolar ve diğer dosyalar
- Konum bilgileri
- Telefonun mikrofonu ve kamerası üzerinden gerçek zamanlı ses ve görüntü kayıtları
Bu yetenekler, yazılımın yalnızca iletişim kayıtlarını toplamakla kalmayıp hedef alınan cihazdaki kişisel bilgilere de erişebilmesine imkân tanıyor.
Yazılım 2017’de satın alınmıştı
Polonya, Pegasus’u 2017 yılında milliyetçi-muhafazakâr Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) yönetimi döneminde satın aldı. Yazılımın sonraki yıllarda muhalif siyasetçiler, kamu görevlileri, yargı mensupları ve gazeteciler dâhil çeşitli kişilere karşı kullanıldığı iddiaları ülke içinde tartışmalara yol açtı.
Donald Tusk liderliğindeki koalisyonun Aralık 2023’te iktidara gelmesinin ardından, önceki hükümet döneminde Pegasus’un nasıl kullanıldığına ilişkin soruşturmalar başlatıldı.
Yeni bulgular, tartışmayı yalnızca yazılımın kimlere karşı kullanıldığı meselesinin ötesine taşıdı. Soruşturmanın merkezinde artık Polonya devletinin satın aldığı bir gözetleme sistemi üzerinde ne ölçüde kontrol sahibi olduğu ve vatandaşların verilerinin güvenliğini sağlayıp sağlayamadığı soruları da bulunuyor.
Parlamentodaki özel soruşturma komisyonu da Pegasus’un kullanımına ilişkin inceleme yürüttü. Komisyonun başkanı Magdalena Sroka, 12 Ekim’de açıklanan değerlendirmeler kapsamında olası suçlarla ilgili 11 bildirimde bulunulduğunu açıkladı. Bu bildirimler, ilgili kişiler hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet anlamına gelmiyor.
Tartışmanın odağında devletin veri güvenliği var
Polonya’daki Pegasus soruşturması, devlet kurumlarının suçla mücadele amacıyla kullandığı gözetleme teknolojilerinin denetimi ve kişisel verilerin korunması konularını yeniden gündeme getirdi.
Olayda öne çıkan temel sorun, güvenlik birimlerinin kullandığı yazılımın kritik bölümleri üzerinde tam denetime sahip olmaması. Verilerin işlendiği altyapının bir bölümünün üretici tarafından kontrol edilmesi ve sistemin ülke dışındaki sunucularla bağlantısı, ulusal güvenlik ve veri egemenliği açısından soru işaretleri doğurdu.
Soruşturmanın ilerleyen aşamalarında, hangi operasyonlardan elde edilen verilerin kimler tarafından görüldüğünün ve eski hükümet yetkililerinin sorumluluğunun daha ayrıntılı biçimde incelenmesi bekleniyor.
Ancak mevcut bulgular, sistemin teknik yapısı nedeniyle Polonya makamlarının elde edilen bütün veriler üzerinde tam kontrol sağlayamadığını ortaya koyuyor.