- Rus lider, Kuril Adaları'ndaki Iturup'u ziyaret ederek okul, hastane ve balık işleme tesislerinde incelemelerde bulundu.
- Başbakan Sanae Takaichi ziyareti “kesinlikle kabul edilemez” olarak nitelendirdi ve Rusya'nın Tokyo Büyükelçisi protesto için Dışişleri Bakanlığına çağrıldı.
- Rusya, dört adanın kendi toprakları olduğunu savunarak Japonya'nın itirazını reddetti.
- İkinci Dünya Savaşı'nın ardından başlayan egemenlik anlaşmazlığı nedeniyle Japonya ve Rusya arasında hâlâ resmi bir barış anlaşması imzalanmış değil.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Japonya'nın Hokkaido Adası'nın kuzeyinde bulunan tartışmalı Kuril Adaları'ndan Iturup'u ziyaret etti.
Putin'in ziyareti, Moskova ile Tokyo arasında uzun yıllardır devam eden egemenlik anlaşmazlığını yeniden gündemin merkezine taşıdı. Rus lider okul, hastane ve balık işleme tesisini ziyaret ederken, adadaki yerel halkla da bir araya geldi.
Putin'in Kuril Adaları'na ziyareti ayrıca sembolik önem taşıyor. Rus lider, tartışmalı adaları ziyaret eden ikinci Rusya lideri oldu. Daha önce Dmitry Medvedev 2010'da Kunashir'i ziyaret etmişti.
Tokyo: “Kesinlikle kabul edilemez”
Japonya Başbakanı Sanae Takaichi, Putin'in ziyaretine sert tepki gösterdi.
Takaichi, Rus liderin ziyaretini “kesinlikle kabul edilemez” olarak nitelendirirken, söz konusu adaların hem tarihsel açıdan hem de uluslararası hukuk bakımından Japonya'ya ait olduğunu savundu.
Japonya Dışişleri Bakanlığı da Rusya'nın Tokyo Büyükelçisi Nikolay Nozdrev'i çağırarak resmi protestoda bulundu.
Takaichi, ziyaretin iki ülke arasındaki ilişkilerin yeniden düzeltilmesini daha da zorlaştıracağını belirtti.
“Kuriller Rusya'nın ayrılmaz parçası”
Rusya ise Japonya'nın protestosunu kabul etmedi. Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova, Japon yetkililerin Moskova'ya Rusya Devlet Başkanı'nın ülkesinin hangi bölgesini ziyaret edip edemeyeceğini dikte etmeye çalışmasının kabul edilemez olduğunu söyledi.
Moskova, Iturup dahil Kuril Adaları'nın Rusya'nın ayrılmaz parçası olduğunu ve bölgedeki Rus egemenliğinin uluslararası hukuka dayandığını savunuyor.
Eski Rusya Devlet Başkanı Dmitry Medvedev de sosyal medya paylaşımında adaların “Rus toprağı olduğunu, öyle kaldığını ve öyle kalacağını” söyledi.
Anlaşmazlığın kökeni İkinci Dünya Savaşı'na uzanıyor
Kuril Adaları, Rusya'nın Kamçatka Yarımadası ile Japonya'nın Hokkaido Adası arasında yaklaşık 1.200 kilometre boyunca uzanan 56 adadan oluşan volkanik bir takımada.
Anlaşmazlığın merkezinde ise Japonya'ya en yakın dört ada bulunuyor: Iturup, Kunashir, Shikotan ve Habomai adacıkları.
Sovyetler Birliği, İkinci Dünya Savaşı'nın son günlerinde bu adaları ele geçirdi. Japonya ise o tarihten bu yana söz konusu adalar üzerindeki egemenlik iddiasını sürdürüyor. Japonya bu bölgeyi “Kuzey Toprakları”, Rusya ise “Güney Kurilleri” olarak adlandırıyor.
1951 anlaşması da sorunu çözemedi
Japonya, 1951'de imzalanan San Francisco Barış Antlaşması kapsamında Kuril Adaları üzerindeki haklarından feragat etti. Ancak Tokyo, bugün tartışmalı olan dört güney adasının bu kapsamda değerlendirilmemesi gerektiğini savunuyor.
Sovyetler Birliği ise San Francisco anlaşmasını imzalayan ülkeler arasında yer almadı.
Anlaşmazlık nedeniyle Japonya ile Rusya, İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinden bu yana resmi bir barış anlaşması imzalayamadı.
Adalar neden önemli?
Kuril Adaları yalnızca sembolik bir toprak anlaşmazlığı değil. Bölge, stratejik ve ekonomik açıdan da büyük önem taşıyor.
Adalar zengin balıkçılık alanlarına erişim sağlıyor ve potansiyel mineral kaynakları barındırıyor. Bunun yanında Rusya açısından bölgenin askeri önemi çok daha büyük.
Adalar, Ohotsk Denizi ile Büyük Okyanus arasındaki geçişleri kontrol eden stratejik bir konumda bulunuyor. Özellikle güneydeki boğazların kışın donmaması, Rus Pasifik Filosu açısından yıl boyunca Pasifik'e erişim imkânı sağlıyor.
Abe dönemindeki yakınlaşma sona ermişti
Japonya ile Rusya arasındaki ilişkiler, 2010'lu yıllarda eski Japonya Başbakanı Shinzo Abe döneminde kısmen yumuşamıştı.
Abe ile Putin, Kuril Adaları konusunda çözüm arayışına girmiş; Japonların adalardaki aile mezarlarını ziyaret edebilmesi gibi bazı düzenlemeler hayata geçirilmişti.
Ancak Rusya'nın adalara askeri sistemler konuşlandırması ve iki ülkenin Ukrayna savaşı sonrasında karşı karşıya gelmesi ilişkileri yeniden bozdu. Japonya, Rusya'nın 2022'de Ukrayna'ya yönelik geniş çaplı saldırısının ardından Moskova'ya yaptırım uygulayan ülkeler arasında yer aldı.
Ukrayna savaşı gerilimi daha da artırdı
Tokyo'nun Moskova'ya yönelik yaptırımları, Rusya-Japonya ilişkilerini son yıllarda daha da kötüleştirdi.
Putin de son açıklamalarında Japonya'nın Rusya'yı tehdit kaynağı olarak tanımlamasına tepki göstererek, Moskova'nın Japonya'yı tehdit etmediğini, aksine Tokyo'nun Rusya üzerinde toprak iddiasında bulunduğunu savundu.
Kuril Adaları'ndaki son gelişme, Doğu Asya'da Rusya-Japonya hattındaki güvenlik gerilimlerinin de arttığı bir döneme denk geliyor.
Moskova-Tokyo hattında yeni diplomatik kriz
Putin'in ziyaretiyle başlayan gerilimin ardından Moskova da Japonya'nın Rusya Büyükelçisini çağırarak Tokyo'nun açıklamalarına tepki gösterdi. Böylece kriz, karşılıklı diplomatik protesto aşamasına taşındı.
Takaichi hükümeti ise Rusya'ya karşı daha sert bir tutum benimsemeye yönelik iç siyasi baskıyla da karşı karşıya. Japonya'da milliyetçi çevreler uzun süredir dört adanın Japonya'ya iade edilmesini talep ediyor.
80 yıllık anlaşmazlık yeniden gündemde
Putin'in Kuril Adaları'na yaptığı ziyaret, 80 yılı aşkın süredir çözülemeyen egemenlik sorununu yeniden Japonya-Rusya ilişkilerinin merkezine taşıdı.
Moskova adaların Rusya'ya ait olduğu görüşünden geri adım atmazken, Tokyo dört adanın Japonya'ya ait olduğu iddiasını sürdürüyor. Bu nedenle son kriz yalnızca sembolik bir diplomatik tartışma değil, iki ülke arasındaki barış anlaşmasının önündeki temel sorunlardan birinin yeniden sertleşmesi anlamına geliyor.