gdh digital

Sırbistan’da renkli devrim hazırlığı mı yapılıyor?

Sırbistan’ın Batı ile Rusya arasındaki rekabette Rusya’ya yakın konumlanmasının bir maliyetinin olduğu ve bunun faturasının kesilmeye başlandığı görülüyor.

Yazan: Doğacan Başaran

· Güncellendi:

Sırbistan’da renkli devrim hazırlığı mı yapılıyor?

gdh'i Google'da takip edin

gdh'i Google'da Tercih Edilen Kaynaklar'a ekleyin veya Google Haberler'de takip edin.

Sırbistan’da 17 Aralık’ta düzenlenen yerel seçimlerde iktidardaki Sırp İlerleme Partisi, %47 oy alsa da adeta bir Pirus Zaferi yaşıyor. Seçimlere hile karıştığı iddiaları ile başlayan tartışmalar, Sırbistan Cumhurbaşkanı Alexander Vucic’i ciddi bir meydan okumayla karşı karşıya bıraktı. Vucic, belki de siyasi hayatının en zor dönemlerinden biriyle yüzleşiyor.

Seçimlerden sonra başlayan protestolar, 24 Aralık’ta yeni bir eşiğin aşılmasına neden oldu. Başkent Belgrad’daki muhalifler, Kent Meclisi binasını ele geçirmeye çalışarak polis ile çatışırken, Vucic’in açıklamaları geceye damga vurdu. Söz konusu açıklamasında Vucic, Sırbistan’da bir “renkli devrim” gerçekleştirilmek istendiğini söyledi. Öyleyse sorulması gereken soru şu: Nedir bu renkli devrimler?

Renkli devrimler, ağırlıklı olarak “Turuncu Devrim” ve “Kadife Devrim” gibi isimlerle anılmakta olup, post-Sovyet coğrafyalarda gelişen Rusya karşıtı toplumsal hareketleri ifade etmektedir. Bunun en bilindik örnekleri Gürcistan, Kırgızistan ve Ukrayna olarak gösterilebilir. Son başarılı örneğini ise 2018 yılında Nikol Paşinyan’ın iktidara geldiği Ermenistan’daki toplumsal harekette görmek mümkün.

Anlaşılacağı üzere renkli devrimler, en temelde Rusya’nın post-Sovyet coğrafyadaki nüfuzunu kırmayı amaçlayan Batı yanlısı toplumsal hareketlerdir. Öyleyse “Batı açısından Sırbistan’da bir renkli devrime ihtiyaç var mı?” sorusunu tartışmaya açmak gerekiyor.

Aslında Sırbistan, Avrupa Birliği (AB) üyeliği hedefi olan bir ülke. Ancak aynı zamanda Rusya ile yakın münasebetlere sahip. Belgrad’ın Moskova ile olan ilişkileri, özellikle de Ukrayna’daki savaştan sonra Batı’nın tepkisini çekiyor. Bilhassa Sırbistan’ın Rusya’ya uygulanan yaptırımlara katılmaması ve Moskova ile enerji alanındaki ilişkilerini sürdürmesi, Batı’nın Vucic yönetimine baskı yapmasına yol açıyor.

Sırbistan’ın denge politikası uygulayarak kendisine manevra alanı yaratmak ve stratejik özerkliğini artırmak istediği söylenebilir. Lakin burada dengenin dengesizliği de göz ardı edilemez. Zira Belgrad, Moskova’yı Batı’dan gelen baskıyı dengeleyecek bir manevra aracı olarak görse de Kremlin’in dış politikada pan – Slavizmi güçlü bir enstrüman olarak kullanması ve Ukrayna’daki savaşın ardından Balkan coğrafyasının bir kez daha Rusya ile Batı arasındaki mücadelenin oyun sahalarından biri haline gelmesi, söz konusu dengesizliği derinleştiren etkenlerin başında gelmekte.

Bahse konu olan durumu açmak gerekirse Balkanlar, en temelde Güneydoğu Avrupa’dır. Dolayısıyla bölgede yaşanacak bir istikrarsızlık, kaçınılmaz olarak Avrupa’nın güvenliğini de etkileyecek. Meselenin göç boyutu ise Avrupa açısından oldukça tedirgin edici.

Bu ortamda Moskova yönetiminin Ukrayna’daki savaşta kendisine yaptırım uygulayan AB ülkelerini Balkanlar’ı istikrarsızlaştırmakla tehdit ettiği söylenebilir. Bu anlamda Rusya’nın AB ülkelerine verdiği mesaj net: “Ukrayna’da kaybedeceğim bir savaşı, yalnızca ben kaybetmem. Savaş, Avrupa coğrafyasına da taşınır.”

Kremlin’in Balkanlar üzerinden bu tehditte bulunabilmesinde ise pan – Slavizmin kilit bir rol oynadığı aşikar. Zira Rusya, Batı’nın etkisinin baskın olduğu Bosna ve Kosova’yı ayrılıkçı Sırplar üzerinden istikrarsızlaştıracak adımlar atarken, bölgesel düzeyde de Belgrad ile yakın ilişkiler geliştiriyor.

Sırp karar alıcıların “Büyük Sırbistan” idealini içselleştirmeleri de Moskova’ya Belgrad ile ilişkilerinde Slav kimliğini öne çıkarma konusunda büyük bir avantaj sağlıyor. Esasen Sırbistan’ın denge politikasında “dengenin dengesizliği” dediğimiz durum da tam olarak burada ortaya çıkıyor. Çünkü süreç ilerledikçe Belgrad, denge politikasından uzaklaşarak Rusya yanlısı bir siyasete yöneliyor. Üstelik bu yönelim, konjonktürel değil, yapısal bir mahiyette gerçekleşiyor.

Böylesi bir atmosferde Batı’nın Sırbistan’da bir renkli devrim planlama ihtimalinin bulunduğu yadsınamaz. Dolayısıyla Vucic haklı olabilir. Ancak yakın geçmişe bakarsak, devletlerin renkli devrimlere karşı bağışıklık kazandığını da belirtmeliyiz. Zira renkli devrimler, 2000’li yılların başında pek çok ülkede başarılı olmuşsa da bu toplumsal hareketlerin iktidarları devirmek için genellikle George Soros tarafından fonlanan sivil toplum kuruluşları ve medya eliyle teşvik edildiği ve sürecin ABD’nin çıkarlarına hizmet ettiği görülmüş, buna karşılık aktörler de tedbirli davranmayı öğrenmiştir.

Tüm bu nedenlerden ötürü Sırbistan’da bir renkli devrimin gerçekleşeceğini söylemek son derece iddialı bir yorum olur. Ancak Sırbistan’ın Batı ile Rusya arasındaki rekabette Rusya’ya yakın konumlanmasının bir maliyetinin olduğu ve bunun faturasının da kesilmeye başlandığı çok açık.

Öte yandan yaşanan krizi sadece Rusya - Batı mücadelesi üzerinden değerlendirmek de son derece eksik bir okuma olacaktır. Çünkü yaşanan gelişmelerin arka planında Vucic yönetiminin otoriterleştiği iddiası ve bu bağlamda seçimlere hile karıştığı yönünde yaşanan tartışmalar yer alıyor. Yani konuyu ülkenin iç dinamikleri göz ardı ederek ele almak doğru olmaz. Fakat dış dinamikleri daha baskın bir olaydan bahsedildiği de aşikar.

Sonuç olarak Sırbistan’da seçime hile karıştığı iddiasıyla başlayan protestolar, ülkedeki kutuplaşmanın ulaştığı noktayı gözler önüne serdi. Şayet seçimlere hile karışmamışsa bile Vucic yönetimini destekleyenler olduğu gibi Sırp liderin devrilmesini isteyen ve sokağı yönlendirebilecek grupların bulunduğu gün yüzüne çıktı. Yani bu protestolar, ülkenin toplumsal hareketler noktasında hassas dinamiklere sahip olduğunu gösteriyor. Süreç, ilerleyen dönemde Sırp muhalefetinin sokağın gücünü kullanma konusunda daha istekli olacağına işaret ediyor. Bununla birlikte AB’den Belgrad’a yöneltilen eleştirilerin Sırbistan’ı tercih yapmaya zorlayacağı da öngörülebilir. Belki de Batı, bu renkli devrim provasıyla Sırbistan’ı taraf seçmesi için baskı altına alıyor. Ancak bu baskının ters tepmesi de olasılık dahilinde. Kısacası protestoların Vucic yönetimini Moskova ile daha fazla yakınlaştırma ihtimali azımsanmayacak düzeyde.

Kaynak: gdh haber merkezi

Podcast

Yazı Boyutu

Haberin görünümü bu boyutta görünücek. Göz yorgunluğu olmadan rahat okuma.

Haberi Paylaş

gdh gündem bülteni

Gündemin nabzını her sabah gelen kutunuzda yakalayın.

Türkiye ve dünyadan öne çıkan haberleri, arka plan analizleriyle birlikte doğrudan e-posta adresinize gönderiyoruz.

Ücretsiz · İstediğiniz an iptal

Gündem bültenine katılın

Kayıt ücretsiz; istediğin an abonelikten çıkabilirsin.

Tüm bültenleri gör

Şehrini seç

Haberi Paylaş

gdh'yi bir arkadaşınıza tavsiye etme ihtimaliniz 0-10 skalasında kaç olur?

Hiç tavsiye etmezdimKesinlikle tavsiye ederim