- Daha önce duman bulutları sadece iki boyutlu olarak takip edilebiliyordu, dolayısıyla yüzeye yakınlığı anlaşılamıyordu.
- TEMPO uydusu, güneş ışığının oksijen molekülleri tarafından emilimini ölçerek dumanın atmosferdeki yüksekliğini belirliyor.
- Bu veriler, NOAA’nın GOES-R uydularından alınan partikül ölçümleriyle birleştirilerek gerçek zamanlı 3D duman haritaları oluşturuluyor.
Orman yangını dumanını 3D görüntülemek mümkün hale geldi
Kanada ve ABD’yi etkileyen orman yangınları, 2023’te rekor düzeyde duman yayıp milyonlarca kişiyi tehlikeye atmıştı. Uzmanlar, bu tür yangın sezonlarının artan sıcaklıklar ve yerleşim alanlarının genişlemesiyle daha da şiddetlenebileceğine dikkat çekiyor.
Bugüne kadar uydular duman bulutlarını sadece iki boyutlu olarak gözlemleyebiliyordu. Bu nedenle, dumanın yerden ne kadar yüksekte olduğu ve dolayısıyla insanların soluduğu havanın ne kadar kirli olduğu net anlaşılamıyordu.
NASA’nın TEMPO uydusu ise güneş ışığının oksijen tarafından 688 nanometre dalga boyunda ne kadar emildiğini ölçüyor. Atmosferde daha yükseklerde bulunan duman, daha fazla ışığı yansıttığı için uydu tarafından farklı algılanıyor.
Gerçek zamanlı ve mahalle bazlı hava kalitesi izleme
TEMPO’dan gelen veriler, NOAA’nın GOES-R uydularından alınan hava partikülleri ölçümleriyle birleştiriliyor. Bu sayede yangın dumanının yüksekliği ve hareketi üç boyutlu olarak haritalanabiliyor.
Mevcut hava kalitesi ölçümleri genellikle yerel istasyonlarla yapılmakta ve aralıklar çok geniş. Örneğin Iowa eyaletinde 56 bin kilometrekarelik alanda yaklaşık 50 ölçüm istasyonu bulunuyor ve bunların çoğu şehirlerde yoğunlaşmış durumda.
Bu yeni sistemle yangın dumanının mahalle düzeyinde bile ne kadar yoğun ve hangi yükseklikte olduğu gözlemlenebilecek. Bu, halk sağlığı uyarılarının çok daha doğru ve hızlı yapılmasını sağlayacak.
Yangın riski artıyor, hava kalitesi tehdit altında
Küresel ısınma ve nüfusun ormanlık alanlara yayılması, yangın riskini artırıyor. ABD’nin batı bölgelerinde 2000-2020 yılları arasında hava kalitesi iyileşirken, son dönemde artan orman yangınları bu kazanımları tersine çevirdi.
Bilim insanları, orman yangını dumanının hava kirliliğini o bölgelerde yaklaşık yirmi yıl geriye götürdüğünü belirtiyor.