- Türkiye, Artemis Anlaşmaları'nı imzalayarak girişime katılan 71'inci ülke oldu.
- NASA, Türkiye'nin ilk Ay görevi AYAP-1'i başlatmaya hazırlandığını açıkladı.
- Anlaşmalar; uzayın barışçıl kullanımı, şeffaflık, bilimsel veri paylaşımı ve uzay kaynaklarının kullanımı gibi konularda ortak ilkeler getiriyor.
- Türkiye'nin Artemis'e katılımı, ekimde Antalya'da düzenlenecek IAC 2026 öncesinde gerçekleşti.
Artemis Anlaşmaları'nın imza töreni NASA'nın Washington'daki genel merkezinde gerçekleştirildi. Törene NASA Başkanı Jared Isaacman, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır ve ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileri katıldı.
NASA Başkanı Isaacman, Türkiye'nin anlaşmaya katılmasını memnuniyetle karşıladığını belirterek, Türkiye'yi 71'inci imzacı ülke olarak görmekten onur duyduğunu söyledi.
Anlaşmaya taraf ülkeler, gelecekteki Artemis görevlerine bilimsel yükler, donanım, teknoloji gösterimleri ve CubeSat'lar gibi çeşitli araçlarla katkı sağlayabilecek.
Türkiye'nin ilk Ay görevi gündemde
NASA'nın açıklamasında Türkiye'nin uzay programı açısından AYAP-1'e özel vurgu yapıldı. Kurum, Türkiye'nin yakında ilk Ay görevi AYAP-1'i başlatmayı ve kendi uzay aracını geliştirerek Ay'a gönderen ülkeler arasına katılmayı hedeflediğini duyurdu.
Türkiye ayrıca insanlı uzay çalışmalarında da deneyim kazandı. Alper Gezeravcı, 2024'te Axiom Mission 3 kapsamında Uluslararası Uzay İstasyonu'nda bilimsel çalışmalar yürütürken Tuva Cihangir Atasever de aynı yıl gerçekleştirilen suborbital uçuşta deneyler gerçekleştirdi.
Artemis sadece Ay'a gitmek anlamına gelmiyor
2020'de NASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı öncülüğünde oluşturulan Artemis Anlaşmaları, doğrudan bir ülkenin NASA'nın Ay'a insan gönderme programına dahil olması anlamına gelmiyor.
Anlaşma; uzayın barışçıl kullanımı, faaliyetlerde şeffaflık, bilimsel verilerin paylaşılması, ihtiyaç halinde yardım sağlanması ve uzay faaliyetlerinin birbirine zarar vermesinin önlenmesi gibi ortak ilkeleri kapsıyor.
Anlaşmalarda ayrıca Ay ve diğer gök cisimlerindeki tarihi öneme sahip alanların korunması ile faaliyetlerin güvenli biçimde yürütülmesine yönelik koordinasyon ve güvenlik bölgeleri gibi uygulamalar da yer alıyor.
Ay kaynakları ve uzay ekonomisi
Artemis Anlaşmaları'nın uzun vadede en önemli tartışma başlıklarından biri ise uzay kaynaklarının kullanımı.
Ay'daki kaynakların çıkarılması, gelecekteki uzay madenciliği faaliyetleri, özel şirketlerin uzaydaki rolü ve aynı bölgelerde faaliyet gösterecek ülkelerin operasyonlarının koordinasyonu, gelişen uzay ekonomisinin temel başlıkları arasında bulunuyor.
Anlaşmalar bütün bu konuları tek başına düzenleyen bağlayıcı bir uluslararası antlaşma niteliğinde değil. Ancak taraf ülkelerin uzaydaki faaliyetlerinde benimseyeceği ortak davranış ilkelerini ortaya koyması nedeniyle gelecekteki uzay faaliyetleri açısından önemli bir iş birliği platformu oluşturuyor.
Gözler ekimde Antalya'da
Türkiye'nin Artemis Anlaşmaları'na katılması, uluslararası uzay sektörünün Antalya'da buluşmasına kısa süre kala gerçekleşti.
NASA, ekim ayında Antalya'da düzenlenecek Uluslararası Astronotik Kongresi IAC 2026'ya dikkat çekti. Artemis Anlaşmaları'na taraf çok sayıda ülkenin temsilcisinin kongrede bir araya gelmesi bekleniyor.
Türkiye'nin anlaşmaya katılmasıyla Artemis girişiminin imzacı ülke sayısı 71'e yükseldi. Ankara böylece kendi uzay teknolojilerini geliştirme çalışmalarını sürdürürken, Ay, Mars ve diğer gök cisimlerinin sivil amaçlarla keşfine ilişkin uluslararası iş birliği mekanizmasına da resmen dahil oldu.