Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın kamuoyuna duyurduğu Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) için hazırlanan taslak çalışmanın ayrıntıları gündeme geldi.
Sabah gazetesinin haberine göre sistem, hane geliri belirli bir seviyenin altında kalan ailelerin gelirini tamamlamayı amaçlıyor.
Taslakta, destekten yararlanabilmek için haneye giren toplam gelirin 23 bin 552 TL olarak belirtilen en düşük emekli maaşının altında olması kriteri öne çıkıyor. Bu tutarın üzerindeki gelire sahip hanelerin destek kapsamına alınmaması planlanıyor.
Vatandaşlık maaşı hangi yardımları kapsayacak?
Desteklerin, hanelerin ihtiyaçlarına göre farklı kalemlerde verilmesi öngörülüyor. Taslak çalışmada öne çıkan yardım başlıkları şöyle:
- Konut desteği: Elektrik, doğal gaz, barınma ve yakacak yardımları
- Kira desteği: Özellikle büyükşehirlerde kira giderlerine yönelik destek
- Gıda yardımı: Hanelerin temel gıda ihtiyaçlarına yönelik ödemeler
- Çocuk yardımı: Çocuklu ailelere yönelik destekler
- Fatura desteği: Kira ve abonelik giderleri için yardım
Yardım tutarının her haneye aynı miktarda verilmesi yerine, ihtiyaç ve gelir durumuna göre kademeli olarak belirlenmesi planlanıyor. Bir hanenin birden fazla yardım kaleminden yararlanabilmesi, ancak toplam ödemenin belirlenen üst sınırı aşmaması öngörülüyor.
Hane geliri nasıl hesaplanacak?
Taslakta, ihtiyaç sahibi ailelerin belirlenmesi için mevcut sosyal yardım verilerinden yararlanılması planlanıyor. Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının kayıtlarının yanı sıra SGK, Gelir İdaresi, banka hesap hareketleri ve tapu kayıtlarının da değerlendirmeye alınması öngörülüyor.
Hanelerin maaşları, kira giderleri, çocuk sayısı, yalnız yaşama durumu ve sürekli bakıma ihtiyaç duyup duymadığı gibi kriterlerin incelenmesi planlanıyor. Bu yöntemle ihtiyaç sahiplerinin kapı kapı dolaşılarak tespit edilmesi yerine, veriler üzerinden belirlenmesi hedefleniyor.
Emeklilerin de sistemden yararlanması öngörülürken, sürekli hastalığı bulunanlar, bakıma muhtaç kişiler ve yaşlı vatandaşların destek programında öncelikli olarak değerlendirilmesi planlanıyor.
2,5 milyon haneye 1,5 trilyon TL destek planı
Haberde aktarılan etki analizi çalışmalarına göre, sistem kapsamında 2,5 milyon haneye yönelik destek planlanıyor. Taslakta öngörülen toplam destek tutarı ise 1,5 trilyon TL olarak belirtiliyor.
Yardımların bölgesel ihtiyaçlara göre farklılaştırılması hedefleniyor. Büyükşehirlerde kira giderlerinin, soğuk iklime sahip Erzurum, Sivas, Ardahan ve Kars gibi illerde ise enerji giderlerinin öncelikli olması planlanıyor. Kırsal bölgelerde gıda yardımlarının öne çıkabileceği belirtiliyor.
Haberde ayrıca 2026 yılı sosyal yardım bütçesinin 917 milyar TL olarak belirlendiği, bunun 388 milyar TL'lik bölümünün Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı aracılığıyla ulaştırıldığı bilgisi yer alıyor.
Vatandaşlık maaşı ne zaman başlayacak?
Taslak takvime göre pilot illerin Aralık 2026'ya kadar belirlenmesi, ilk ödemelerin ise 2027'nin ilk çeyreğinde başlaması öngörülüyor. Pilot uygulamanın sonuçlarının değerlendirilmesinin ardından sistemin 2027 yılı içinde tüm illere yaygınlaştırılması planlanıyor.
Sistemin istihdama katılımı engellemeyecek şekilde tasarlanması hedeflenirken, uygulama için Meclis'e yasa teklifi sunulması bekleniyor.
Başvuru nasıl yapılacak?
Taslakta başvuruların kurulacak merkezi sistem üzerinden alınması öngörülüyor. Başvuruların e-Devlet ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları aracılığıyla yapılabilmesi planlanıyor.
Destek almaya hak kazananların hane gelirlerinin aylık olarak kontrol edilmesi, gelirinde artış tespit edilenlerin ise sistemden çıkarılması öngörülüyor.
Ayrıca hak sahipleri için bir vatandaşlık maaşı kartı oluşturulması planlanıyor. Bu kart üzerinden destek ödemelerinin bir bölümünün nakit çekilebilmesi, gıda ve temizlik ürünleri gibi temel ihtiyaçların ise indirimli olarak karşılanabilmesi hedefleniyor.