- Sahaflar, yapay zekâ şirketlerinden gelen toplu kitap siparişlerinin son aylarda hızla arttığını söylüyor.
- İddialara göre kitaplar taranıp dijital ortama aktarılıyor, ardından fiziksel nüshalar geri dönüşüme gönderiliyor.
- Tartışmalar telif hakları ve kültürel mirasın korunması konularını yeniden gündeme taşıdı.
Yapay zekâ modelleri geliştikçe daha fazla veriye ihtiyaç duyuyor. Uzmanlara göre internette erişilebilen içeriklerin büyük bölümü zaten kullanıldığı için şirketler artık dijital ortamda bulunmayan veya erişimi sınırlı olan eski basılı kitaplara yönelmeye başladı.
Yapay zekâ şirketleri neden eski kitapları satın alıyor?
İddialara göre teknoloji şirketleri özellikle bilimsel yayınlar, akademik eserler, bölgesel tarih, dilbilim, ekonomi, hukuk gibi alanlardaki eski kitapları tercih ediyor.
Bunun nedeni, bu eserlerin büyük bölümünün internette yer almaması ve yapay zekâ modelleri için yeni eğitim verileri sunabilmesi.
Kitaplar neden taranıyor?
Yapay zekâ modelleri, metinleri analiz ederek dil öğreniyor. Bu nedenle basılı kitaplar önce yüksek hızlı tarayıcılarla dijital ortama aktarılıyor. Böylece yapay zekâ sistemleri bu içerikleri eğitim verisi olarak kullanabiliyor.
Sahafların iddiasına göre tarama işleminin ardından bazı fiziksel kitaplar geri dönüşüme gönderiliyor. Bu durum özellikle nadir veya yeniden basımı bulunmayan eserler için kültürel miras tartışmasını beraberinde getiriyor.
Tartışmalar nasıl başladı?
Bu yöntem ilk kez, yapay zekâ şirketi Anthropic hakkında açılan telif hakkı davasında gündeme geldi.
Mahkeme belgelerinde, şirketin Project Panama adlı çalışma kapsamında milyonlarca basılı kitabı satın aldığı, kitapların ciltlerinin ayrılarak sayfalarının tarandığı ve işlemin ardından fiziksel nüshaların geri dönüşüme gönderildiği bilgisi yer aldı.
Benzer toplu alım taleplerinin son dönemde Almanya, Hollanda, İsviçre ve İspanya'daki sahaflara da ulaştığı öne sürülüyor.
Hukuki tartışma ne?
Uzmanlara göre bir kitabı satın almak, o kitabın dijital kopyasını oluşturma hakkını otomatik olarak vermiyor.
ABD'de bazı durumlarda "fair use" (adil kullanım) adı verilen düzenleme kapsamında telif korumalı eserlerin belirli koşullarla kullanılmasına izin verilebiliyor. Ancak hukukçular bunun her durum için geçerli olmadığını vurguluyor.
Avrupa Birliği'nde ise veri madenciliğine belirli şartlarla izin verilse de hak sahiplerinin bu kullanımı reddedebilmesini sağlayan farklı düzenlemeler bulunuyor.
Şirketler ne diyor?
İddialarda adı geçen Zoom Books, satın almaların normal ticaret ve geri dönüşüm faaliyetleri kapsamında yapıldığını savundu.
Ancak sahaflar, koleksiyoncuların aksine binlerce farklı kitabın ISBN listeleri üzerinden toplu olarak satın alınmasının olağan bir ticari davranış olmadığını belirtiyor.
Uzmanlara göre yapay zekâ şirketlerinin yeni veri kaynaklarına olan ihtiyacı arttıkça, eski basılı eserlerin nasıl kullanılacağı ve telif haklarının nasıl korunacağına ilişkin tartışmalar da büyümeye devam edecek.