- Tarık Akan, 1971’de başlayan 45 yıllık kariyerinde romantik komedilerden toplumsal gerçekçi filmlere uzanan farklı rollere imza attı.
- Maden, Sürü ve Cannes’da Altın Palmiye kazanan Yol, sanatçının sinema çizgisindeki değişimin simgeleri oldu.
- Akan, oyunculuk kariyeri boyunca yedi kez Altın Portakal kazanarak festival tarihine geçti.
Yeşilçam’da “kartpostal çocuk” olarak anılan, Hababam Sınıfı’nın Damat Ferit’iyle Tarık Akan, geniş kitlelerin hafızasına kazındı. Kariyerinin ikinci döneminde işçi sınıfını, toplumsal eşitsizlikleri ve Türkiye’nin siyasi atmosferini anlatan yapımlara yönelerek sinemadaki kimliğini değiştirdi.
Tarık Akan kim?
Asıl adı Tahsin Tarık Üregül olan sanatçı, 1949’da İstanbul’da doğdu. Doğum tarihi bazı kaynaklarda 13 Ekim, bazı kaynaklarda ise 13 Aralık olarak yer aldı.
Subay olan babası Yaşar Üregül’ün görevi nedeniyle çocukluk ve eğitim yıllarının bir bölümünü Erzurum ile Kayseri’de geçirdi. Ailesiyle daha sonra İstanbul’un Bakırköy ilçesine yerleşti.
Yıldız Teknik Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümündeki eğitimini yarıda bırakan Akan, İstanbul Üniversitesi Gazetecilik Yüksekokuluna girdi. Öğrencilik yıllarında Ataköy Plajı’nda cankurtaranlık ve gazoz satıcılığı yaptı; sandal kiraladı ve işportacılıkla uğraştı.
Sinema yolculuğu dergi yarışmasıyla başladı
Tarık Akan’ın sinemaya uzanan yolculuğu, 1970’te Ses dergisinin Sinema Artist Yarışması’nı kazanmasıyla başladı. Ancak uzun boyu nedeniyle oyuncu olamayacağını söyleyen yapımcılarla da karşılaştı.
İlk kez Mehmet Dinler’in yönettiği 1971 yapımı Solan Bir Yaprak Gibi ile kamera karşısına geçen sanatçı, bu filmden itibaren Tarık Akan adını kullandı. Aynı yıl Emine filminde Filiz Akın’la başrolü paylaştı.
Akan, 1970’lerin ilk yarısında yoğun bir çalışma temposuna girdi ve yılda yaklaşık 12 filmde oynadı. Bu dönemde rol aldığı yapımlar arasında şunlar bulunuyor:
- Canım Kardeşim
- Sev Kardeşim
- Mavi Boncuk
- Ah Nerede
- Tatlı Dillim
- Yalancı Yarim
- Ateş Böceği
- Gece Kuşu Zehra
- Hababam Sınıfı
- Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
Özellikle Ertem Eğilmez’in yönettiği Hababam Sınıfı’ndaki Damat Ferit karakteri, oyuncunun en çok hatırlanan rolleri arasına girdi.
Romantik jön kimliğini neden geride bıraktı?
Tarık Akan’ın kariyerindeki temel kırılma, 1970’lerin ikinci yarısında yaşandı. Popüler romantik komedi ve dramların ardından toplumsal sorunlara odaklanan filmlerde rol almaya başladı.
Oyuncunun bu dönemdeki başlıca yapımları şöyle:
- Nehir
- Maden
- Sürü
- Kanal
- Adak
- Yol
- Pehlivan
- Karartma Geceleri
Akan bu filmlerde maden işçilerinden kırsal kesimde yaşayan karakterlere kadar Türkiye’nin toplumsal yapısını yansıtan farklı rolleri canlandırdı. Böylece Yeşilçam’ın romantik jönlerinden biri olarak başlayan kariyerini, toplumsal gerçekçi sinemanın öne çıkan oyuncularından biri olarak sürdürdü.
Cannes’a uzanan başarı hikayesi
Senaryosunu Yılmaz Güney’in yazdığı, yönetmenliğini Güney ile Şerif Gören’in üstlendiği 1982 yapımı Yol, Tarık Akan’ın uluslararası alanda tanınmasını sağlayan başlıca filmlerden biri oldu.
Türkiye’nin siyasi ve toplumsal atmosferini cezaevinden izinli çıkan mahkûmların hikâyeleri üzerinden anlatan yapım, 1982 Cannes Film Festivali’nde Altın Palmiye kazandı. Filmde Seyit Ali karakterini canlandıran Akan’ın performansı da kariyerinin önemli dönüm noktaları arasında yer aldı.
Hapishane günlerini kitaplaştırdı
Tarık Akan, 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından Almanya’da yaptığı bir konuşma nedeniyle Türkiye’ye döndüğünde tutuklandı. Hakkında 12 yıl hapis cezası istenen sanatçı, 2,5 ay hücrede kaldıktan sonra beraat etti.
Bu dönemde yaşadıklarını 2002’de yayımlanan Anne Kafamda Bit Var adlı kitabında anlattı.
Oyunculuğun yanı sıra yapımcılık, yazarlık ve belgesel çalışmalarıyla da ilgilenen Akan; Antika Talanı, Atatürk’ün Alev Çiçekleri, Işık Yontucusu, Anadolu’da Romalıların Ayak İzleri, Afrodisias ve Perge’nin Lahitleri gibi yapımlarda görev aldı.
Eğitim çalışmalarını da sürdürdü
Tarık Akan, 1991’de Bakırköy’deki Taş Mektep’in ortakları arasına katıldı. Eğitim alanındaki çalışmalarını sürdüren sanatçı, ilerleyen yıllarda Nesin Vakfının başkanlığını da üstlendi.
Yaşamının son döneminde Vizontele Tuuba, Gülüm, Abdülhamid Düşerken ve Deli Deli Olma gibi yapımlarda rol aldı.
Tarık Akan, akciğer kanseri nedeniyle 16 Eylül 2016’da, 66 yaşında hayatını kaybetti. Romantik filmlerden toplumsal gerçekçi sinemaya uzanan 45 yıllık kariyeriyle Türk sinemasının farklı dönemlerini birbirine bağlayan isimlerden biri oldu.