- Yunanistan, Türkiye-Libya deniz yetki anlaşmasına yönelik itirazını BM Genel Sekreteri Guterres’e gönderdiği resmî mektupla yineledi.
- Atina, mutabakatın BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne aykırı olduğunu ve Yunan adalarının deniz yetki alanlarına ilişkin haklarını ihlal ettiğini ileri sürüyor.
- Libya’nın doğusundaki Temsilciler Meclisi, 20 Ekim’de 2019 tarihli mutabakatı onayladı; daha önce anlaşmayı reddeden kararlarını da kaldırdı.
- Yunanistan’ın girişimi, Doğu Akdeniz’de deniz sınırları konusundaki diplomatik gerilimi artırırken Atina ve Kahire, kendi deniz yetki alanları anlaşmasını doğuya doğru genişletme olasılığını da görüşüyor.
Yunanistan’ın BM Daimî Temsilcisi Büyükelçi Aglaia Balta tarafından gönderilen mektup, Dışişleri Bakanı Giorgos Gerapetritis’in talimatıyla hazırlandı. Yunan diplomatik kaynaklarına göre mektup, 22 Ekim’de BM Genel Sekreteri António Guterres’e iletildi.
Atina, mektupta Türkiye ile Libya arasında imzalanan mutabakatın geçersiz olduğunu, BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’yle bağdaşmadığını ve anlaşmaya taraf olmayan ülkeler bakımından hukuki sonuç doğuramayacağını savundu.
Yunanistan, daha önce de konuyu BM Güvenlik Konseyi gündemine taşıyarak anlaşmanın Doğu Akdeniz’de güvenlik ve istikrar açısından risk oluşturduğunu ileri sürmüştü. Atina, mutabakata ilişkin itirazlarını uluslararası platformlarda gündemde tutmayı amaçlıyor.
Libya Meclisi’nin kararı gerilimi yeniden gündeme getirdi
Libya’nın doğusundaki Bingazi merkezli Temsilciler Meclisi, 20 Ekim’de Türkiye ile 2019’da imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılması mutabakatını oybirliğiyle onayladı.
Karar, Libya’nın doğusundaki siyasi yönetimin yıllardır sürdürdüğü karşıt tutumda değişikliğe işaret etti. Meclis ayrıca 2020’de anlaşmayı reddeden kararını ve Türkiye ile siyasi ilişkilerin kesilmesini öngören kararını da kaldırdı.
Söz konusu mutabakat, 27 Kasım 2019’da Türkiye ile o dönemde Trablus merkezli Ulusal Mutabakat Hükümeti arasında imzalanmıştı. Anlaşma, iki ülkenin Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanlarına ilişkin sınırlandırmayı düzenliyor.
Libya’nın doğusundaki Temsilciler Meclisi’nin onayı, anlaşmanın Libya tarafındaki siyasi desteğini güçlendiren bir gelişme olarak öne çıktı. Ancak bu karar, Yunanistan ve diğer ülkelerin itirazlarını ortadan kaldırmadı.
Atina’nın itirazı Yunan adalarının deniz yetki alanlarına dayanıyor
Yunanistan, Türkiye ile Libya’nın deniz yetki alanlarını bu şekilde sınırlandırmak için gerekli coğrafi koşullara sahip olmadığını savunuyor. Atina’ya göre mutabakat, Girit başta olmak üzere Yunan adalarının kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge haklarını yeterince dikkate almıyor.
Türkiye ise anlaşmanın uluslararası hukuk ve hakkaniyet ilkeleri temelinde hazırlandığını, iki ülkenin deniz yetki alanlarını belirleme hakkına dayandığını belirtiyor. Ankara, üçüncü ülkelerin tek taraflı değerlendirmelerinin mutabakatın hukuki geçerliliğini ortadan kaldıramayacağı görüşünde.
Anlaşmazlığın merkezinde, kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge sınırları belirlenirken ana kara kıyıları ile adaların deniz yetki alanlarına ne ölçüde etki edeceği sorusu bulunuyor. Tarafların hukuki yorumları bu konuda birbirinden ayrılıyor.
Yunanistan ve Mısır deniz yetki alanlarını genişletmeyi görüşüyor
Türkiye-Libya mutabakatının Libya’nın doğusundaki parlamento tarafından onaylanmasının ardından Yunanistan ve Mısır, kendi deniz yetki alanları anlaşmalarını genişletme seçeneğini de gündeme aldı.
Yunanistan Dışişleri Bakanı Giorgos Gerapetritis ile Mısırlı mevkidaşı Bedr Abdülati, 22 Ekim’de yaptıkları görüşmede iki ülke arasındaki münhasır ekonomik bölge anlaşmasının doğuya doğru genişletilmesine ilişkin görüşmelere başlanması konusunda mutabık kaldı.
Gerapetritis, olası bir genişletmenin uluslararası hukuka ve BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne uygun olması gerektiğini söyledi.
Yunanistan ile Mısır, 2020’de Doğu Akdeniz’de deniz yetki alanlarının bir bölümünü sınırlandıran bir anlaşma imzalamıştı. Yeni görüşmeler, bölgedeki karşılıklı deniz yetki alanı iddialarının ve diplomatik rekabetin devam ettiğini gösteriyor.
AB de mutabakata karşı çıkıyor
Avrupa Birliği, Libya Temsilciler Meclisi’nin kararının ardından Türkiye-Libya mutabakatına ilişkin mevcut tutumunun değişmediğini açıkladı. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve Avrupa Konseyi Başkanı António Costa, anlaşmanın üçüncü ülkelerin egemenlik haklarını ihlal ettiğini savunarak Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’yle dayanışma mesajı verdi.
AB, mutabakatın deniz hukukuyla bağdaşmadığı ve hukuki geçerliliğinin bulunmadığı görüşünü yinelerken, Türkiye ise anlaşmanın uluslararası hukuk çerçevesinde imzalandığını ve iki ülkenin haklarını koruduğunu belirtiyor.
Yunanistan’ın son mektubu, taraflar arasındaki anlaşmazlığın yalnızca ikili diplomatik temaslarla sınırlı kalmadığını, BM ve AB gibi uluslararası platformlarda da sürdüğünü ortaya koyuyor. Ancak Atina’nın BM’ye başvurması, mutabakatın hukuki geçerliliği konusunda tek başına bağlayıcı bir karar verildiği anlamına gelmiyor.