- Trump, Rusya'nın ABD ve küresel pazarlara ilk etapta 300 bin tondan fazla dizel yakıt göndereceğini, kasım ayında 500 bin ton ve sonraki aşamada 1 milyon ton daha tedarik edeceğini açıkladı.
- Trump, İran savaşı ve Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklıklarla yükselen yakıt fiyatlarını düşürmeyi hedeflediğini söyledi. ABD Hazine Bakanlığı da Rus dizelinin piyasaya sunulmasını mümkün kılacak geçici bir lisans çıkaracağını duyurdu.
- Zelenskiy, yaptırımların kalıcı bir gerilimi azaltma anlaşması olmadan gevşetilmesinin Rusya'ya savaşını sürdürmesi için kaynak sağlayacağını belirtti.
- Anlaşma, ABD'de Demokratların yanı sıra bazı Cumhuriyetçilerin de tepkisini çekti. Gelişme, Washington'ın Ukrayna'ya desteği ve NATO müttefikleriyle ilişkileri açısından yeni bir gerilim başlığı oluşturdu.
ABD Başkanı Donald Trump, 9 Ekim'de yaptığı açıklamada Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile dizel yakıt tedariki konusunda anlaştıklarını bildirdi.
Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda, Rusya'nın ilk aşamada ABD ve dünya pazarlarına 300 bin tondan fazla dizel yakıt göndereceğini, kasım ayında 500 bin ton, ardından 1 milyon ton daha tedarik edeceğini belirtti.
Trump, Rus rafinerilerinin durumuna bağlı olarak daha sonraki bir aşamada 3 milyon ton dizel yakıtın da teslim edileceğini ifade etti.
Trump, anlaşmanın yakıt fiyatlarını hızla düşüreceğini savunarak özellikle çiftçilerin, hayvancılıkla uğraşanların ve taşımacılık sektörünün maliyetlerini azaltmayı hedeflediğini söyledi.
Hürmüz Boğazı krizi yakıt fiyatlarını yükseltti
Anlaşma, ABD ile İsrail'in İran'la savaşı ve Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyat aksaklıklarının küresel enerji piyasalarında yarattığı baskı sürerken açıklandı. Savaş öncesinde dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'ndaki kesintiler, petrol ve akaryakıt fiyatlarını yukarı çekti.
The Guardian'ın haberine göre ABD'de benzin fiyatı galon başına ortalama 4,20 dolara ulaşırken, dizel fiyatı önceki ay galon başına 6,52 dolarla rekor seviyeyi gördü. Dizel, tarım makinelerinden yük taşımacılığına kadar geniş bir alanda kullanıldığı için fiyatındaki artışın üretim ve tüketim maliyetlerine yansıdığı belirtiliyor.
Trump, Rusya'dan gelecek yakıtın bu baskıyı hafifleteceğini savunuyor. Ancak enerji piyasası uzmanları, açıklanan miktarların fiilen ne ölçüde teslim edileceği ve küresel dizel arzındaki açığı kapatmaya yeterli olup olmayacağı konusunda soru işaretleri bulunduğuna dikkat çekiyor.
"Putin'e hediye vermek barış getirmez"
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Trump'ın kararına sert tepki gösterdi. Zelenskiy, Axios'a yaptığı açıklamada anlaşmayı “Putin'e verilmiş bir doğum günü hediyesi” olarak nitelendirerek kararın “korkunç” olduğunu söyledi.
Zelenskiy, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada ise Rusya'nın petrol ürünlerini satmasına izin verilmesinin, sona erdirilmesi gereken bir savaşa yatırım anlamına geldiğini savundu. Ukrayna lideri, Moskova'nın elde edeceği gelirleri savaşın devamı için kullanabileceğini belirterek yaptırımların gevşetilmesinin Rusya'nın saldırılarını sürdürmesini kolaylaştıracağını ileri sürdü.
Zelenskiy ayrıca ABD'nin Ukrayna ile yürüttüğü diplomatik temasların, Rusya'yla yapılan yakıt anlaşmasına zemin hazırlamak için kullanıldığını savundu. Miami'de ABD, Ukrayna ve Avrupalı yetkililer arasında savaşın sona erdirilmesine yönelik görüşmeler sürerken açıklanan anlaşmayı, güçlü ortaklardan gelen “zayıf bir karar” olarak nitelendirdi.
ABD'de Demokratlardan ve Cumhuriyetçilerden eleştiri
Anlaşma, ABD Kongresi'nde de tartışma yarattı. Demokrat senatörler Chuck Schumer, Jeanne Shaheen ve Elizabeth Warren, Trump yönetiminin kararının Rusya'nın savaş ekonomisini beslemeye yönelik yaptırım politikasını zayıflattığını savundu.
Eleştirilerin odağında, Trump'ın kısa süre önce imzaladığı ve Rus bankaları, yetkilileri ve tankerlerine yönelik yaptırımları genişleten yasa yer aldı.
Söz konusu düzenleme, Rusya'dan petrol veya doğal gaz alan bazı ülkelere yüksek gümrük tarifeleri uygulanmasını da öngörüyor. Bununla birlikte yasa, başkana belirli durumlarda istisna tanıma konusunda geniş yetkiler veriyor.
Cumhuriyetçi Kongre üyesi Don Bacon da Rusya'nın savaş ekonomisine destek verilmesini eleştirerek Moskova'ya sağlanacak ekonomik kaynakların Ukrayna'daki saldırılar için kullanılabileceğini söyledi.
Yaptırımlarda geri adım mı?
Rusya'dan dizel yakıt alımına ilişkin açıklama, Washington'ın Moskova'yı ekonomik olarak baskı altında tutma politikasıyla enerji fiyatlarını düşürme hedefi arasındaki gerilimi yeniden gündeme getirdi.
Trump, daha önce Ukrayna'nın Rus dizel rafinerilerine yönelik saldırılarını eleştirmiş ve Kiev yönetiminden farklı hedeflere yönelmesini istemişti. Zelenskiy ise Ukrayna'nın enerji altyapısına yönelik Rus saldırılarının durdurulması halinde karşılıklı gerilimi azaltacak adımlar atmaya hazır olduklarını belirtti.
Rusya'nın İran'a ABD güçleriyle ilgili uydu istihbaratı ve gözetleme verileri sağladığına, ayrıca insansız hava araçları için bileşenler ve mühimmat gönderdiğine ilişkin iddialar da anlaşmanın zamanlamasını daha tartışmalı hale getirdi.
Böylece Washington'ın Moskova ile enerji alanında işbirliğine yönelmesi, hem Ukrayna politikası hem de NATO müttefikleriyle ilişkileri bakımından yeni soru işaretleri doğurdu.