Sevgili okurlar, alışık olmadığınız üzere bu yazıyı Kırgızistan’ın 3 bin yıllık Türk şehri Oş’tan yazıyorum. Üç gün boyunca TİKA Başkanı Abdullah Eren ile Kırgızistan’dayız. Abdullah Eren, başlattıkları projeleri yerinde incelemek ve yeni projeleri hazırlamak için genç ve dinamik ekibiyle yeniden Kırgızistan’da.
Abdullah Eren’in başkanlığındaki TİKA heyeti, Bişkek’te sabah 05.00’te yoğun bir programa başladı. Kırgızistan Büyükelçimiz Mekin Mustafa Kemal Ökem’in de bizzat eşlik ettiği program, 1916 yılında Rusların katlettiği 1 milyon Kırgız’ın anısına yapılan Ata Beyit Anıtı’nı ziyaretle başladı. Mezarlara karanfiller bırakıldı, dualar okundu.
Anıt’ta öğreniyoruz ki Stalin’in emriyle 1938 yılında 137 Kırgız aydını bir kütüphanede kurşuna dizilerek katledilmiş. 1991’de tanık ifadeleriyle ortaya çıkan gerçeği, Sovyetler Birliği’nin son başkanı Mihail Gorbaçov da kabul etmiş. Anıtta 137 aydın için de bir mezar yapılmış. Katledilen aydınların arasında ünlü Kırgız yazar Cengiz Aytmatov’un babasının da yer aldığını hatırlatalım.
Sonradan Ata Beyit Anıtı’nda Cengiz Aytmatov için de bir mezar yapılmış.
Cumhurbaşkanının kabulü
Daha sonra Abdullah Eren ve TİKA heyetini Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov kabul etti. Görüşme yaklaşık bir saat sürdü. TİKA’nın yürüttüğü projeler için teşekkür eden Caparov, yeni proje taleplerini de Eren’e iletti.
Nitelikli iş gücü eğitimi
Abdullah Eren, Bişkek’te bir meslek lisesi içinde TİKA tarafından yapılan Yeşil Enerji Merkezi ile Devlet Üniversitesi içinde yapılan Teknoloji Merkezi’ni açtı. Tabii, program bununla sınırlı değildi. T3 Vakfı ve TİKA ortaklığı ile yapılan Bilim Merkezi ziyaret edildi ve eğitim gören çocuklara hediyeler dağıtıldı. Robotik yazılım kodları çalışan çocuklar, bir de mini robotlarla gösteri yaptı.
Abdullah Eren, törenlerde yaptığı konuşmada Türkiye ve Kırgızistan’ın köklerinin ortak olduğunu belirterek bu ülkede çoğu eğitim alanında olmak üzere 1.300 proje yürütüldüğünü açıkladı. Eğitim projelerinin genel amacının Kırgızistan’ın geleceği için nitelikli iş gücü hazırlamak olduğunu anlatan Abdullah Eren, Yeşil Enerji Merkezi’nde eğitim alan çocukların hemen işe başladıklarını söyledi.
Açılışlarda öğrencilerin, öğretmenlerin ve ailelerin gözlerindeki parıltıya bizzat şahit olduk.
Türkistan’da bir mirza
Gelelim yazımızın başlığına. Mirza, Kırgızcada “bey” demek. Abdullah Eren, Kırgızistan’da “Abdullah Mirza”.
Gelelim 3 bin yıllık Türk şehri Oş’a. TİKA, bu şehirde de pek çok proje yürütüyor. İslam’ı ilk benimseyen Türk devleti olarak bilinen Karahanlılar Beyliği’nin başkenti Özgen, Oş’taki ilk programdı.
Burada 1112 yılında yaptırılan minare ve medrese ziyaret edildi. Külliye olarak inşa edilen alanda pek çok Türk-İslam eseri zamanla yıkılarak toprak altında kalmış. İşte buralardaki arkeolojik çalışmaları da TİKA üstlenecek.
Göktürklerin köyü
Abdullah Eren, Fergana Vadisi’nde yer alan ve Göktürklerin yaşadığı Kayrat Köyü’nü de ziyaret ederek köylülerle buluştu. Meğer 2023 yılında bu köye yine gelmiş. Okul bahçesinde yapılan törene bütün köylüler akın etti. Okulda TİKA’nın yaptığı atölyeler için ayrıca teşekkür edildi Abdullah Mirza’ya.
Kültürel kimlik
Sovyetler’in dağılmasından sonra 1990’lı yıllarda hem ekonomik hem de kültürel sorunlar yaşayan Kırgızistan, TİKA ile tanıştıktan sonra kültürel kimliğini de yeniden oluşturmuş. Artık kime sorsanız “Biz Türk dünyasının bir parçasıyız” diyor. Halbuki 1990’lı yıllar özellikle gençler ‘’Türk’’ kelimesini hiç duymamış gibi davranırdı.
Türk dizileri izleniyor, Türkiye Türkçesi kurslarına gidiliyor. Kırgızlar, yurt dışı tatillerinde de Türkiye’yi tercih ediyor. 1990’lı yıllarda alkol sorunu ile boğuşan Kırgızistan, adeta küllerinden yeniden doğmuş.
En çok yapılan Türk esprisi
Kırgızlarla özel sohbetimizde konu Türk dünyasına gelince “Biz atları temişiz, siz atlarla Anadolu’ya gitmişsiniz” esprisi yapılıyor.
Ziyaret ettiğimiz liselerde öğrencilerin üniversite için il tercihlerinin Türkiye olduğunu da anlıyoruz. Özellikle tıp.
Nedenini TİKA görevlilerinden öğrendik. TİKA, Bişkek’te büyük bir hastane yapılmasını sağlamış. Bu hastanede 750 bin kişi tedavi olmuş, 19 organ nakli gerçekleşmiş.
Türkistan, Türk mirzalarını bekliyor.