ABD’nin Türkiye’yle olan münasebetlerinde konjonktürel sorunların yapısallaşmasına paralel olarak Washington yönetiminin Atina’yla olan ilişkilerinin de Türkiye karşıtı bir perspektifle şekillenmeye başladığı görülüyor. Yunanistan’ın bölgede güvenlik ikilemine yol açacak biçimde silahlandırılmasından ABD’nin Dedeağaç’a askeri yığınak yapmasına kadar yaşanan çeşitli hadiseler bunu teyit eder nitelikte.
Yunanistan’ın GKRY’yle birlikte Türkiye ve KKTC’nin Doğu Akdeniz’deki egemenlik haklarını gasp etme cüretinde bulunması da Lozan Barış Antlaşması’nın statüsünü bozacak biçimde Ege Denizi’ndeki adaları silahlandırmaya cesaret etmesi de ABD’nin verdiği destekle yakından ilişkili.
Washington yönetiminin Suriye’nin kuzeyinde terör örgütü PKK’nın Suriye kolu olan PKK-YPG’ye verdiği destek de göz önünde bulunduruluğunda, ABD’nin gerek Yunanistan’a silah yığınağı yaparak gerekse de Atina yönetimini silahma hamlelerinde teşvik ederek Türkiye’yi güneyden kuşatmaya çalıştığı söylenebilir.
Esasen Yunanistan’ın Fransızlardan Rafaele savaş uçağı ve fırkateyn alması da Almanya’dan Leopard tankları tedarik etmesi de özelde ABD’nin ve genelde ise Batı’nın Atina’yı bu konuda teşvik etmesinin bir neticesi.
Bu anlamda Yunanistan’ın Batı’nın bölgedeki çıkarlarının korunması noktasında bir vekil aktör gibi konumlandırıldığı öne sürülebilir. Elbette Batı’nın beklentilerinin Yunanistan’ın bölgeye ilişkin hedefleriyle örtüşmesi de bu konuda Atina’nın istekli olmasını tetikliyor.
Yunanistan’ın silahlanma faaliyetlerine ilişkin ABD başta olmak üzere Batılı aktörler tarafından yapılan açıklamalara bakıldığında, temel vurgunun gerçekleşen eylemlerin Türkiye’ye karşı hayata geçirilmediği ifadeleri üzerinden şekillendiği görülmektedir. Nitekim aktörler, Rusya’ya karşı Yunanistan’ın konumunu önemsediklerini dile getiriyor. Fakat kazın ayağı öyle değil.
Daha ziyade Türkiye’nin çok kutupluluğa evrilen uluslararası sistemde bir kutup olarak konumlanma çabası içerisinde olmasının Batı’da yarattığı kaygı belirleyici rol oynamakta. Ankara’nın Rusya’yla çeşitli kriz alanlarında işbirlği yapması ve Çin’in Kuşak-Yol Projesi çerçevesinde mühim yatırımlar çekmesi, Batı’ya Türkiye’nin eski Türkiye olmadığını gösteriyor.
Aslında bunun en somut çıktısı, Washington’dan gelen yoğun baskıya rağmen hava savunma sistemleri noktasındaki ihtiyacını gidermek isteyen Türkiye’nin Rusya’yla anlaşarak S-400 hava savunma sistemlerini temin etmesi. Bu yüzden de ABD’nin rahatsızlığını tarışmaya açmakta yarar var.
En temelde ABD, Türkiye’ye diz çöktürememenin rahatsızlığını yaşıyor. Çünkü Ankara, güç merkezleri arasındaki dengeleri gözeten çok yönlü ve çok boyutlu bir diplomasi uygulamakta. Böylelikle Türkiye, uluslararası sistemin yapısının çok kutupluluğa evrildiğini düşünerek bir güç merkezi; yani kutup olarak konumlanmaya hazırlanıyor.
Washington yönetimi ise Soğuk Savaş sonrasında elde ettiği tek süper güç konumunu yitirmeye başlamanın hırçınlığı içerisinde. Bu anlamda Türkiye’nin kutup olma çabasını engellemek isteyen Beyaz Saray yönetimi, Yunanistan’ı bir araç olarak kullanma eğilimi içerisinde.
Söz konusu eğilimin bir boyutunu ABD-Türkiye ilişkilerinin “stratejik ortaklık” ve “model ortaklık” gibi isimlerden uzaklaşarak “zoraki birliktelik” evresine gelmesi oluşturuyor. Bu durumun yarattığı güven problemine paralel olarak Asyalı güçlerle iyi ilişkiler kuran Ankara’nın bağımsız dış politika anlayışından kaygı duyan Washington, Yunanistan’ı NATO’nun doğudaki son karargahıymış gibi konumlandırma çabası içerisinde.
Meselenin diğer boyutu ise çok daha mühim. Zira tekrar belirtmek gerekirse ABD, Türkiye’yi güneyden kuşatmaya odaklanmış vaziyette. Burada da Yunanistan, tıpkı terör örgütü PYD-YPG gibi vekil aktör konumunda.
Terör örgülerinin vekil unsur olarak savaşın değişen doğası gereği 21. yüzyılda sıradan bir hadise. Fakat bir devletin vekil aktör olarak konumlanmayı içselleştirmesi şaşırtıcı. Ancak Yunanistan’ın bu rolü tarihte de üstlendiği biliniyor. Zira Yunanistan, Birinci Dünya Savaşı sonrasındaki işgal döneminde de İngilizlerin vekil unsuru olmayı içselleştirmişti. Bu nedenle de Türkiye’ye karşı uygulanan kuşatmanın bir parçası olarak ABD, Yunanistan’la anlaşarak bölgede üsler ediniyor.
Bahse konu olan durumun son örneği ise 3 Ağustos’ta ABD Temsilciler Meclisi’nin Yunanistan'daki Amerikan askeri varlığını yoğunlaştırma seçeneklerini ele alan bir yasa değişikliğini onaylaması. Demokrat vekil Grace Meng tarafından gündeme getirilen bu değişiklik, Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası’nın (NDAA) bir parçası olarak ele alınarak kabul edildi. Tahmin edileceği üzere, bu yasa değişikliğinin temelinde ABD’nin Ege’de yeni üsler elde etmesi var. Bu da Türkiye’nin algılayacağı güvenlik tehditlerinin artacağı anlamına geliyor.
Haliyle Ankara da kendi ulusal güvenlğini düşünerek savunma politikalarını şekillendirirken bölgede yaşanan gelişmeleri göz önünde bulunduracak. Bu da ABD’nin politikalarının bölgedeki çatışma riskini arttırdığı anlamına geliyor.
Neticede Yunanistan, kendi emelleriyle ABD’nin bölge projeksiyonunun örtüşmesinden dolayı hızla silahlanmakta ve kendi topraklarında ABD’ye üsler vermektedir. Washington yönetimi ise Yunanistan’a verdiği desteği, Suriye’nin kuzeyinde terör örgütü PYD-YPG’ye verdiği desteğin uzantısı olarak görmektedir. ABD’nin buradaki amacı, Türkiye’nin güneyden kuşatılması. Yunansitan’ın kabullendiği şey ise vekil aktör konumu.