Anadolu’nun renkleri Kayseri’de canlanıyor: 500’den fazla gizli reçeteyle kök boya

Kök boyanın serüveni, usta öğreticilerin Kayseri ve Anadolu coğrafyasından mevsimine uygun bitkileri özenle toplamasıyla başlıyor.

Doğadan toplanan bu yapraklar, kökler ve çiçekler; önce temizleme ve kurutma işlemlerinden geçiyor, ardından enstitünün özel kök boya atölyesindeki kazanlarda geleneksel formüllere göre kaynatılarak boyaya dönüştürülüyor.

Enstitü Müdürü Ali Durmuş, kök boyanın en büyük sırrının "yaşayan bir organizma" gibi davranması olduğunu belirtiyor.

Kimyasal boyalar güneş gördükçe ve yıkandıkça solarak canlılığını kaybederken, kök boyalı ipliklerle dokunan kumaş ve kilimler yıllandıkça daha derin, daha parlak ve göz alıcı bir estetik kazanıyor.

Kök boya atölyesi, kültürel bir mirası yaşatmanın yanı sıra enstitü için ciddi bir ekonomik tasarruf ve üretim özgürlüğü sağlıyor.

Geleneksel kilim, halı ve kumaş üretiminde ihtiyaç duyulan tüm iplik renklendirme işlemleri bu atölyede yapıldığı için, kurum dışa bağımlı kalmadan kendi kendine yeten bir kimyasal ilim sanat merkezi gibi çalışıyor.

Usta öğretici Şükran Kara, doğadaki her bitkinin içinde saklı bir renk paleti olduğunu ifade ediyor. Örneğin, papatyadan canlı bir sarı elde edilirken; ceviz kabuğu ve kozalaktan toprak tonları çıkarılıyor.

Palamut ise tek başına kahve ve bej tonları verirken, özel bir yöntemle "demir suyu" ile birleştirildiğinde asil bir siyaha ve griye dönüşüyor.

Atölyeyi bir laboratuvar gibi kullanan Şükran Usta, ellerinde geçmişten günümüze süzülüp gelen 500'den fazla renk reçetesi (formül) olduğunu vurguluyor.

Bu reçeteler sayesinde bitkilerin kaynama süreleri, karıştırılma oranları ve hangi ağaç kabuğunun hangi yaprakla uyum sağlayacağı milimetrik olarak ayarlanarak standart ve solmayan tonlar yakalanıyor.

Günümüzde tekstil endüstrisinin en büyük problemlerinden biri olan kimyasal atık su salınımı, bu atölyede tamamen sıfırlanmış durumda.

Doğadan alınan bitki posaları ve kaynatılan sular çevreye hiçbir zarar vermediği gibi, elde edilen kumaşlar da insan teniyle temas ettiğinde tamamen sağlıklı ve alerjisiz bir kullanım sunuyor.

Atölyede renklendirilen iplikler, vakit kaybetmeden enstitünün dokuma atölyelerine gönderiliyor.

Burada aslına uygun olarak dokunan Bünyan ve Yahyalı halıları ile geleneksel kilimler, Şükran Ustanın doğadan topladığı renklerle birleşerek sadece birer ev eşyası değil, Anadolu'nun solmayan kültürel hafızası olarak geleceğe miras kalıyor.