- Arnavutlar, banka sistemine olan güvensizlik nedeniyle hâlâ tasarruflarını nakit olarak tutmayı tercih ediyor.
- Hedef 2030: Başbakan Edi Rama, ülkeyi dünyanın ilk nakitsiz ekonomisine dönüştürmeyi amaçlıyor.
- Sisteme güven yok: 1997’deki saadet zinciri çöküşü sonrası halkın bankalara güveni sarsıldı; bugün halkın yalnızca %34’ü bankalara güven duyuyor.
- Yüksek maliyet, az teşvik: Dijital ödemelerdeki yüksek işlem ücretleri ve düşük mevduat faizleri, vatandaşları sistem dışına itiyor.
Arnavutluk’ta Başbakan Edi Rama, 2030 yılına kadar tüm nakit kullanımını sona erdirmeyi ve ülkeyi tamamen dijital ödemelere geçirmiş ilk ülke yapmayı hedefliyor. Ancak halkın büyük bölümü hâlâ nakit parayı tercih ediyor. Ülke genelinde özellikle küçük işletmelerde dijital ödeme neredeyse kabul edilmiyor.
Yüksek kayıtdışılık ve gri ekonomi
Avrupa Komisyonu’nun 2024 raporuna göre, Arnavutluk’un büyük bir kayıt dışı ekonomisi bulunuyor. Gri ekonominin GSYİH içindeki payının %29 ile %50 arasında olduğu tahmin ediliyor. Hükümet, nakit kullanımını kaldırarak bu ekonomiyi kayıt altına almayı ve vergi gelirlerini artırmayı hedefliyor.
Bankalara duyulan güvensizlik
Arnavutlar, 1990’ların sonlarında yaşanan ve ülkeyi kaosa sürükleyen saadet zinciri çöküşünün ardından bankalara olan güvenini büyük ölçüde kaybetti. 1997’de yaşanan bu kriz sonucunda 2 bin kişi hayatını kaybetmiş, halkın yarısından fazlası birikimlerini yitirmişti.
Bugün hâlâ halkın yarısından fazlasının banka hesabı yok. Bankacılık hizmetleri pahalı, işlem ücretleri yüksek ve kur farkları dezavantajlı. Bu da dijital ödemelere geçişi zorlaştırıyor.
Altyapı sorunu ve eleştiriler
Arnavutluk Bankalar Birliği, ödeme sistemlerinde AB’nin SEPA altyapısına entegrasyon planlarını açıklasa da, düşük maliyetli dijital ödeme altyapısının eksikliği süreci engelliyor. Muhalefet, planın popülist olduğunu ve ülkedeki yolsuzluk ile yaşam pahalılığı gibi gerçek sorunlardan dikkat saptırmak amacıyla gündeme getirildiğini savunuyor.
Bazı uzmanlar ise nakit yasağının kara para aklamayı azaltmakta etkili olmayacağını belirtiyor. Ayrıca dijital ödeme altyapısı gelişmeden atılacak adımların kişisel özgürlükleri tehdit edebileceği uyarısı yapılıyor.
Yol haritası hâlâ belirsiz
Arnavutluk Merkez Bankası, dijital merkez bankası parası ve sabit kripto paralar gibi seçenekleri araştırıyor ancak henüz somut bir yol haritası sunmuş değil. Bu nedenle Rama’nın nakitsiz toplum hedefi, şimdilik iddialı bir vizyondan öteye geçemiyor.