Avrupa'da İtalya'da 100 günden fazla yağmursuz geçen günler mevsimsel mahsullerin verimini oldukça düşürdü. Kıtanın büyük nehirlerinden Tiber ve Ren'i kuruma seviyesine getiren iklim şartları yüzünden uzun zamandır suyun altında olan geçmişin izlerini de ortaya çıkardı. Bunun en ilginç örnekleri olarak Almanya'da suyun üzerine çıkan ve 2.Dünya Savaşı'ndan kalan bir mavna ile Roma'da ortaya çıkan 2000 yıllık bir köprü gösterilebilir. Konu hakkında çalışan araştırmacılar ise bu yaşanan sorunu Avrupa kıtasında 1540 yılında yaşanan mega kuraklığa benzettiler. İklim tarihçisi Andrea Toreti konu hakkında yaptığı açıklamada son 500 yıl içinde yaşanan kuraklıkların içinde 1540 yılında yaşanan büyük felakete en çok benzeyenin bu yıl yaşanan olduğunu söyledi.
Avrupa'nın 14. ve 19. yüzyıllar arasında kıtayı etkileyen küresel soğuma ve aşırı hava koşullarının yaşandığı “ Küçük Buz Çağı ”nın ortasında alışılmadık derecede sıcak yazların yaşandığı bir dönemde meydana gelen 1540 kuraklığının sıcaklığı o kadar aşırıydı ki, son 1.200 yılın iklim verileriyle beslenen teknolojik iklim modelleri bile bunu tahmin edemezdi .
Bu durum, bilim adamlarını kuraklığı ve bunun Avrupa toplumu üzerindeki etkilerini anlamaya çalışmaktan alıkoymadı. Yaklaşık kırk yıldır, İsviçre'deki Bern Üniversitesi'nde iklim tarihçisi ve "Avrupa'da İklim ve Toplum: Son Bin Yıl" kitabının ortak yazarı Christian Pfister , tam olarak ne olduğunu belirlemek için.umutla ağaç halkası verilerini, polen örneklerini ve asırlık kronikleri inceliyor.
Pfister, 1540 kuraklığı da tıpkı bugününki gibi başladı. , "Kuzey İtalya aşırı derecede kuruydu" diye açıklıyor. "Kışın bir damla yağmur yağmadı." İtalyan kronikleri , Aralık ayının “ Temmuz gibi ” olduğunu ve yaklaşık 200 gün üst üste yağmur yağmadığını söylüyor.
İtalya'da başlayan kuraklık kısa sürede Almanya, Polonya, İsviçre, Fransa ve Çekya'ya sıçradı. Kuraklığı "en kötü durum" olarak nitelendiren 2014 tarihli bir makalede Pfister ve meslektaşları, bazı bölgelerde yağışların yüzde 80'e varan oranda azaldığını söyledi. Ren, Elbe ve Seine gibi nehirler, insanların yürüyerek geçebileceği noktaya kadar kurudu. Thames o kadar alçaktı ki, deniz iç kısımlara aktı ve nehrin yönünü tersine çevirdi.
Bugün olduğu gibi, çekilen sular önceki nesillerden kayıp hazineleri ortaya çıkardı. Anna Schmid adında bir kadın, küçülen Konstanz Gölü kıyısında, İmparator Augustus zamanından kalma 900 gümüş sikke bulduğunda tarihçiler hayretler içinde kaldılar.
Çiftçilerin tarlaları o kadar kurudu ki, toprakta insanların bacaklarını yutacak kadar derin dev çatlaklar oluştu. Bu kurumuş toprak, atmosfere daha da fazla ısı yansıtarak, Protestan reformcu Martin Luther'in son zamanların bir işareti olarak yorumladığı dayanılmaz bir sıcak hava dalgasını besledi . Yetkililer Almanya, İtalya ve İngiltere'deki din adamlarına Tanrı'dan af dilemelerini ve yağmurun yağması için dua etmelerini emretti.
Bazı kaynaklara göre, Tanrı su yerine, şimdiye kadar yaratılmış en iyilerden olan şarabı verdi. Aşırı sıcak, olağan hasat zamanına kadar Almanya ve Fransa'daki üzümlerin neredeyse kuru üzüme dönüşmesi anlamına geliyordu. Ortaya çıkan “geç hasat” veya Spätlese şarabı, lezzetli bir şekilde tatlıydı . Bir şişe 1540 vintage o kadar kıymetlendi ki, İsveç askerleri neredeyse 100 yıl sonra Alman şehri Würzburg'u, önceki sakinleri şarabı bir duvara sakladılları için yağma ettiler. Ancak 1540'ta içki ucuz ve boldu. Köln'de yazan tarihçi Hermann von Weinsberg, şehrin her yerindeki insanların "domuzlar gibi" ölü gibi ve sarhoş halde yattıklarını anlattı.
O zamanlar şarap içmek, artık yıkanamayan insan atıkları ile kirlenmiş su içmekten belki daha ucuz ve daha güvenliydi. Bazı yerlerde su o kadar kıttı ki, köylülerden kuyu suyu için ücret alınıyor ve çamaşırların yıkanması yasaklanıyordu. Pfister, "Her şey çok kötü kokuyor," diyordu.
Kanlı ishale neden olan bir bağırsak enfeksiyonu olan dizanteri salgını kısa sürede tüm kıtayı sardı . Stockholm Üniversitesi'nde tarihçi ve fiziki coğrafyacı olan Fredrik Charpentier Ljungqvist , hastalıktan ölenlerin sayısının 1540 kuraklığının yol açtığı sefaletlerin "muhtemelen en büyük etkisine" sahip olduğunu söylüyor. Uzmanlar, 1540'ta dizanteri ve benzeri hastalıklardan kaç kişinin öldüğünden emin değil, ancak Ljungqvist, yarım milyon Avrupalının çoğu kirli su içtikten sonra hastalıklara yenik düştüğünü tahmin ediyor.
Yiyecekler de benzer şekilde yetersizdi. Otlayacak hiçbir yeri olmayan sığırlar, sıcak çarpması ve açlıktan öldü ve Avrupa'nın süt ürünleri arzını büyük ölçüde azalttı. Ekmeğin fiyatı da, Avrupa'nın tahıl mahsulleri yetersiz olduğu için değil, un üreten değirmenlere güç sağlayacak su olmadığı için fırladı. Sanki kıtlık yetmezmiş gibi, Avrupalılar bir de M.S. 1000 yılından beri gerçekleşen en büyük orman yangınları ile uğraştılar.
Evlerde çıkan yangınlar yüzünden yaşam alanlarını kaybettiler. On binlerce kişinin barınmadığı, işsiz kaldığı ve çoğu zaman hasta olduğu için, yerel liderler felaketleri açıklamak için çabucak paranoyaya teslim oldular. Yetkililer, yangın çıkarmakla suçladıkları organize kundakçıların sözde gizli sembollerini aradılar .
"Günah keçilerine ihtiyaçları vardı" diyen Pfister,onları Alman kasabaları arasında dolaşan dini muhalifler ve iklim mültecileri arasında buldular. 15. yüzyıl cadı avı yöntemlerini yeniden canlandıran yetkililer, itirafları ortaya çıkarmak umuduyla göçmenleri topladı ve işkence yaptı; Martin Luther gibi saygın kişiler, Protestan kasabalarını yakmak için papalık komplo teorilerine güven verdi.
Almanya'nın Baden-Württemberg bölgesinde bir erkek ve karısı, bir öfke anında bir kadının evini yakmakla tehdit ettikten sonra beş ayrı işkence gördü. İlham verdiği paranoyaya ve rekor kıran sıcaklıklarına rağmen Pfister, 1540 kuraklığının “[neredeyse] uzun vadeli sonuçları olmadığını” söylüyor. Avrupa ekinleri ve toplulukları, görünüşe göre 1540'tan sadece birkaç on yıl sonra olağandışı soğuk hava iklim olaylarını takip edemeyecekleri bir şekilde geri döndüler.
1540 kuraklığı, önceki on yılda Avrupa'yı kasıp kavuran bir dizi kötüleşen yaz mevsiminin yalnızca sonuncusuydu. Ljungqvist, "1530'lar, son 500 yılın en kurak, hatta en kurak on yıllarından biri olabilir," diye açıklıyor. Yakın tarihli bir analize göre , 1534 ve 1535 yazları neredeyse 1540 kadar “feci derecede kuraktı”. Bu yazlara, ekinleri yiyip bitiren tırtılların belası da dahil olmak üzere kendi kıyamet fenomenleri eşlik etti.
Transilvanya'da, 1535'te kuraklıktan kaynaklanan kıtlık o kadar kötüydü ki, cesetler yollara saçıldı, ağızları otla doldu. 17. yüzyıldan kalma bir vakayiname , bu dönemde çıplak dolaşan, açlıktan deliye dönen ve kediler, köpekler ve hatta diğer insanlar gibi “kirli şeyler” yiyen kadın ve erkekleri anlatır. Ancak 1530'ların ve 40'ların tarihi kuraklıkları, aslında daha yıkıcı bir iklim olgusuna bir mola olmuş olabilir. Ljungqvist, "Bu dönemde aşırı yağışlı ve soğuk koşullar nedeniyle daha da kötü hasatlarla uzun yıllar geçirildi" diyor.
16. yüzyıl, Avrupa'nın Küçük Buz Çağı'nın tam ortasına denk gelmişti. Pfister, "İnsanlar yağışlı ve soğuk yazlara karşı çok hassastı", bu da mevsimlerin gelişini geciktirdi, ekinlere küf bulaştırdı ve hayvanları hasta etti, yaygın gıda yetersizliği ve kıtlık yarattı, diyor Pfister. "Ve eğer arka arkaya birkaç [soğuk] yaz geçirdiyseniz, bu kesinlikle en kötüsüydü." Tropik bölgelerdeki bir dizi volkanik patlamanın Avrupa'da daha serin yazlar ürettiği 1540 kuraklığından sadece birkaç on yıl sonra tam olarak bu oldu .
White, "Kuzey Yarımküre'de son bin yılın en önemli soğumalarından birisi yaşandı" diyor. Bu, yalnızca ciddi hasat başarısızlıklarına ve gerçek kıtlıklara yol açmakla kalmıyor, aynı zamanda büyüyen siyasi sorunlarla da [etkileşime giriyor].” White , tüm çiftlik hayvanlarının yarısını öldüren ve Osmanlı İmparatorluğu'ndaki 1590 isyanını daha da kötüleştiren çok yıllı bir kıtlıktan bahsediyor . Bu arada Pfister, dini püritenlerin kıtanın kötü havası için kadınları suçladığı 1560'lardaki cadı avlarına dikkat çekiyor .Dönem boyunca diğer aşırı hava etkileri daha az uğursuzdu, ancak daha az kapsamlı değildi. Örneğin, 1595'te Habsburg üzüm bağlarının düşük rekoltesi, Orta Avrupa'da bugüne kadar geçerli olan şaraptan biraya geçişi tetikledi.
White'ın 1540'taki kuraklığın, beraberinde getirdiği olağanüstü acıya rağmen, geçmişe bakıldığında o kadar şiddetli görülmediğine inanmasının bir nedeni, bu sonraki on yılların soğuk dönemlerinin uzun süreli sonuçları. “Kuraklığın etkilerini, Küçük Buz Çağı'nın çok daha kötü olan diğer aşamalarındaki etkilerle karşılaştırma eğilimindeyiz” diyor. "Daha sonraki olaylarla karşılaştırıldığında, bu etkiler gerçekten soluk."
Avrupa toplumu bir düzeyde toplu ölüme alışmıştı, nüfusu hala 200 yıl önce zirveye ulaşan Kara Ölüm'ün yıkımıyla küçülmüştü. Pfister, "Çok sayıda ölüme neden olan salgın hastalıklara alışkınlardı" diyor. “Bu kadar şok olmadılar.”Kıtanın sakinleri de genel olarak aşırı iklim olaylarına daha alışıktı. Kasaba siteleri genellikle sel için bir miktar göz önünde bulundurularak seçildi. Mahsuller kuraklıktaki dayanıklılıkları için seçildi. Karşılaştırıldığında, 16. yüzyıl Avrupalıları, modern olanlardan daha fazla hava durumuyla ilgili kriz yaşadılar. Pfister, 1719'dan önce Avrupa'da 18 ciddi ısınma olayı sayıyor.
Avrupalılar bugün çevrelerinden daha fazla talepte bulunuyorlar. Ljungqvist, evde kişi başına çok daha fazla su kullanarak suya daha bağımlı olduklarını belirtiyor. Avrupa'nın güç kaynağı kısmen soğutma için büyük miktarlarda su kullanan veya üretim için göl ve nehirlerin tamamına bağlı olan enerji santrallerine dayanmaktadır. “Yani yeni tür sorunlarımız var”vdiyor.1540 ile 2022 arasındaki Avrupa'yı karşılaştırırken, her şeyden önce bir şey önemlidir:
Küçük Buz Devri'nin olağandışı soğuk ve yağışlı yazlarının istisnası şiddetli kuraklıklar olsa da, şiddetli kuraklıklar yakın gelecekte norm haline gelebilir. White, “Bunun gibi olayların çok sık meydana geldiğini göreceğiz ve çok yakında 1540 olayını aşan olayları bile görebiliriz” diyor. Ağustos ayında 1540 ile geniş çapta kamuoyuna açıklanan karşılaştırmayı yapan Toreti, Avrupa'nın bu yılki kuraklıktan 500 yıl önce olduğu kadar kolay bir şekilde toparlanmayı bekleyememesinin bir nedeni olduğunu söylüyor. “Bu yılki kuraklık … [bazıları için] bu tür aşırı olayların Avrupa sistemine yol açabileceği tehdidi ortaya çıkardı” diye açıklıyor.
Toreti, etkili bir hafifletme olmadan yüzyılın ortalarında “bu tür olaylar norm haline geliyor… [ve] tarım ve enerji sektörümüzü yönetme şeklimizi temelden değiştirmek zorunda kalacağız” diyor. Pfister'ın işaret ettiği gibi, Avrupalılar her zaman aşırı hava olaylarına adapte olmuşlardır. Küçük Buz Devri'nin soğuk yazlarına tepki olarak, buğdayı arpa ve yulafla, üzüm ve şarabı erik ve brendi ile değiştirdiler.
Yine de, Pfister bile bugünkü değişim hızı konusunda gergin. “Hız o kadar hızlı ki, korkarım uyum sağlamak için yeterli zamanımız yok” diyor.İklim söz konusu olduğunda, Pfister, “Odak noktası her zaman ortalamalar üzerindedir. [Ama] insanları etkileyen şey, gerçekten… aşırılıklar.”
Bu sadece başlangıç. Pfister, yükselen sıcaklıklarla birlikte "daha fazla aşırı soğuk, daha fazla aşırı sıcak ve daha aşırı uç noktalar elde edeceksiniz" diye ekliyor.
www-smithsonianmag-com