- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Çinli BYD arasında 2024'te imzalanan Manisa'daki 150 bin kapasiteli fabrika projesi iptal edildi.
- İki yıldır hiçbir adım atmayan şirketin projeyi askıya alması, milletvekillerinin soru önergeleriyle TBMM gündemine taşındı.
- Sanayi ve Teknoloji Bakanı Fatih Kacır, mevzuat gereği tüm müeyyidelerin uygulanacağını ve kamu haklarının korunduğunu açıkladı.
- Yatırım şartıyla alınmayan %40 ilave gümrük vergisi faiziyle tahsil edilecek, şirketin teminatları yakılacak ve OSB arazisi geri alınacak.
Çinli otomobil devi BYD'nin Manisa'da hayata geçirmeyi planladığı 1 milyar dolarlık dev otomotiv yatırımını askıya aldığını açıklaması üzerine Türkiye harekete geçti. Yatırım taahhüdünün bozulmasıyla birlikte firmaya sağlanan tüm devlet destekleri iptal edilirken, muaf tutuldukları vergilerin gecikme faiziyle tahsili ve tahsis edilen arazinin geri alınması için hukuki süreç başlatılıyor.
İki yıl boyunca hiçbir adım atılmayınca dev proje askıya alındı
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile BYD arasında 2024 yılında imzalanan anlaşma ile Manisa’da yıllık 150 bin araç kapasiteli üretim tesisi kurulması öngörülmüştü. Anlaşmaya göre, fabrika 2026 yılı sonuna kadar faaliyete geçecek ve üretim başlayacaktı.
Ancak aradan geçen iki yıllık süreçte yatırıma ilişkin hiçbir adım atılmadığı gibi, BYD firması geçtiğimiz günlerde bir açıklama yaparak Manisa’daki yatırımı askıya aldıklarını açıklamıştı. Bunun üzerine üretim tesisi kurulması şartıyla firmaya sağlanan teşviklerin akıbetinin ne olacağına yönelik tartışma başladı. Konu TBMM gündemine de geldi. Çok sayıda milletvekilli Sanayi ve Teknoloji Bakanı Fatih Kacır’ın cevaplaması istemiyle Meclis Başkanlığına yazılı soru önergesi verdi.
Bakan Kacır kamunun haklarının teminat altında olduğunu duyurdu
Yazılı soru önergelerine yanıt veren Sanayi ve Teknoloji Bakanı Fatih Kacır, projenin mevzuat sınırları dâhilinde desteklendiğini hatırlattı. Bakan Kacır, milletvekillerine gönderdiği cevapta söz konusu yatırımın Türkiye’de yeni nesil araç üretim kapasitesinin artırılması amacıyla, yatırımlara proje bazlı destek verilmesine dair teşvik mevzuatının çizdiği sınırlar dâhilinde; yatırımın niteliği, asgari şartları, proje takvimi, firmanın sorumlulukları ve taahhütleri tanımlanarak destek kapsamına alındığını hatırlattı.
Denetim faaliyetlerinin eksiksiz yapıldığını vurgulayan Kacır, yaptırımların BYD için de aynen uygulanacağını belirtti. Kacır, teşvik mevzuatının öngördüğü çerçevede izleme ve denetim faaliyetleri ile gerekli idari işlemlerin eksiksiz olarak yerine getirildiğini belirterek, sağlanan teşviklerin geri ödenmesine yönelik hususlar ile yatırımcılara uygulanacak diğer müeyyidelerin BYD yatırımı için de geçerli olduğunu kaydetti. Bakan Kacır “Tüm süreçlerde kamunun hak ve menfaatleri güçlü şekilde teminat altına alınmıştır” dedi.
Ödenmeyen gümrük vergileri ve tahsis edilen OSB arazisi geri alınıyor
Proje bazlı yatırımları teşvik mevzuatına göre, BYD’nin Manisa’da kurmayı taahhüt ettiği 1 milyar dolarlık otomotiv fabrikası yatırımından vazgeçmesi üzerine şirketin devlete sunduğu teminat mektuplarının devreye sokulması ve gümrük vergisi muafiyetiyle Türkiye’ye getirdiği araçlar için ödemediği tüm vergilerin gecikme faiziyle birlikte tahsil edilmesi gerekiyor. Bu kapsamda kamunun uğradığı tüm vergi kayıpları tazmin edilecek.
Firma, yatırım taahhüdü sayesinde Çin'den ithal ettiği araçlarda çok büyük bir mali avantaj elde etmişti. BYD, yatırım yapacağı taahhüdüyle Çin’den getirdiği araçlar için yüzde 40 ilave gümrük vergisinden muaf tutulmuştu. Yatırımdan vazgeçilmesi nedeniyle araçlar Türkiye’de hiç vergi muafiyeti almamış gibi, normal tarifeden vergilendirilmiş sayılarak kamunun uğradığı vergi kaybı tazmin edilecek. Ayrıca Manisa Organize Sanayi Bölgesi’nde (OSB) fabrika kurulumu amacıyla BYD firmasına tahsis edilen arazi ve yatırım yeri geri alınacak.