ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye’ye uygulanan kısıtlamalara ilişkin, “Türkiye’ye uygulanan ambargoları artık kaldırıyoruz. Biz dostlarımızın ambargolu olmasını istemiyoruz.” ifadelerini kullandı.
Peki, Türkiye-ABD savunma ilişkilerinin en kritik başlıklarından biri olan CAATSA yaptırımları nedir, neden uygulandı ve hangi alanları kapsıyor?
CAATSA yaptırımları nedir?
CAATSA, İngilizce “Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede “ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası” olarak bilinen düzenleme, 2017 yılında ABD Kongresi tarafından kabul edildi.
Yasa; Rusya, İran ve Kuzey Kore ile belirli alanlarda önemli işlemler gerçekleştiren kişi, kurum ve kuruluşlara karşı yaptırım uygulanmasına yönelik hukuki mekanizmalar içeriyor.
Türkiye açısından CAATSA süreci, Rusya’dan S-400 uzun menzilli hava savunma sistemi tedarik edilmesinin ardından başladı.
Türkiye’ye CAATSA yaptırımları neden uygulandı?
ABD yönetimi, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 sistemi satın almasını CAATSA kapsamında değerlendirdi. Washington yönetimi, Aralık 2020’de Türkiye’nin savunma tedarikinden sorumlu kurumu olan Savunma Sanayii Başkanlığını ve bazı üst düzey yetkilileri yaptırım listesine aldı.
Türkiye ise S-400 tedarikinin ulusal güvenlik ihtiyaçları doğrultusunda gerçekleştirildiğini savundu ve yaptırım kararına karşı çıktı.
Türkiye’ye uygulanan CAATSA yaptırımları hangi alanları kapsıyor?
Türkiye’ye yönelik yaptırım paketi doğrudan ülke ekonomisinin tamamını değil, Savunma Sanayii Başkanlığı ve belirlenen yetkilileri hedef aldı.
Uygulanan başlıca tedbirler şunları kapsıyor:
- SSB’ye aktarılacak belirli ABD menşeli mal ve teknolojiler için ihracat lisansları ile yetkilerinin verilmesinin yasaklanması
- ABD finans kuruluşlarının 12 aylık dönemde SSB’ye toplam 10 milyon dolardan fazla kredi veya borç sağlamasının engellenmesi
- SSB’ye yönelik ihracatlarda ABD İhracat-İthalat Bankası desteğinin yasaklanması
- SSB’nin uluslararası finans kuruluşlarından kullanabileceği kredilere ABD’nin karşı çıkması
- Yaptırım kapsamındaki yetkililere vize kısıtlamaları ve mal varlığı tedbirleri uygulanması
Kimler yaptırım kapsamına alındı?
CAATSA kapsamında Savunma Sanayii Başkanlığının yanı sıra, yaptırım kararının alındığı dönemde kurumda görev yapan dört isim de hedef alındı.
Yaptırım listesinde dönemin SSB Başkanı Prof. Dr. İsmail Demir, dönemin SSB Başkan Yardımcısı Faruk Yiğit, dönemin SSB Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanı Serhat Gençoğlu ile dönemin SSB Bölgesel Hava Savunma Sistemleri Müdürlüğü Program Müdürü Mustafa Alper Deniz yer aldı.
CAATSA yaptırımları F-35 sürecini nasıl etkiliyor?
CAATSA dosyası, Türkiye ile ABD arasındaki savunma ilişkilerinin normalleşmesi açısından kritik başlıklardan biri olarak görülüyor. Bununla birlikte CAATSA yaptırımları ile Türkiye’nin F-35 programındaki statüsü hukuken ve siyasi olarak bağlantılı ancak tamamen aynı süreç değil.
Türkiye, S-400 tedarikinin ardından 2019 yılında F-35 programından çıkarılmıştı. CAATSA yaptırımları ise Aralık 2020’de devreye alındı.
Bu nedenle CAATSA yaptırımlarının kaldırılması, Türkiye’nin F-35 programına otomatik olarak geri döneceği anlamına gelmiyor. F-35 sürecinde ABD Kongresindeki yasal kısıtlamalar, S-400 meselesi ve iki ülke arasındaki siyasi müzakereler ayrı önem taşıyor.
Trump’tan Türkiye’ye yönelik yaptırımlar için dikkat çeken mesaj
NATO Ankara Zirvesi sırasında konuşan ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye’ye yönelik kısıtlamaların kaldırılmasına ilişkin dikkat çeken bir açıklama yaptı.
Trump, “Türkiye’ye uygulanan ambargoları artık kaldırıyoruz. Biz dostlarımızın ambargolu olmasını istemiyoruz.” dedi.
Açıklamanın CAATSA yaptırımlarının hukuki olarak kaldırılmasına yönelik hangi takvim ve mekanizmayla uygulanacağı ise netleşmiş değil. Sürecin somutlaşması halinde Türkiye-ABD savunma ilişkileri, teknoloji transferleri ve savunma sanayii projeleri açısından yeni bir dönemin başlaması bekleniyor.