- Cezayir Meclisi, Fransız sömürgeciliğini suç sayan yasa tasarısını oy birliğiyle kabul etti.
- Yasada nükleer denemelerden sivil katliamlara kadar 30’dan fazla suç sıralandı.
- Kabul, Fransa’nın Batı Sahra’da Fas’ı desteklemesi sonrası artan gerilimin ortasında geldi.
- Cezayir, Fransa’nın sömürge suçlarını hâlâ resmen tanımamasına tepki gösteriyor.
Cezayir devlet televizyonunun aktardığına göre oylama, Meclis Başkanı İbrahim Bugali’nin başkanlığında halka açık şekilde yapıldı. Oylama sonucunda yasa tasarısının oy birliğiyle kabul edildiği duyuruldu.
Oylamanın ardından milletvekilleri Cezayir bayrağı sallayarak, “Huzur içinde yat şehit, mücadeleye devam” sloganları attı. Bu oylamayla birlikte Fransız sömürgeciliğini suç sayan bir yasa, Cezayir Parlamentosunda ilk kez açık oturumda kabul edilmiş oldu.
Yasa neleri kapsıyor?
Meclis Başkanı Bugali, oylama öncesinde yaptığı açıklamada yasanın kapsamına ilişkin ayrıntıları paylaştı. Buna göre yasa; Fransız sömürge suçlarının tanımlanmasını, Fransa devletinin sömürge geçmişinden doğan sorumluluğunun belirlenmesini, tanıma ve özür talep mekanizmalarının oluşturulmasını ve sömürgeciliği öven ya da propagandasını yapan eylemlerin cezai yaptırıma bağlanmasını içeriyor.
Metinde Fransız sömürge yönetimine atfedilen 30’dan fazla suç sıralanıyor. Bunlar arasında Sahra bölgesinde yapılan nükleer denemelerin yol açtığı çevresel ve insani yıkım, sivillerin öldürülmesi, uluslararası yasaklı silahların kullanılması ve geniş çaplı mayın döşeme faaliyetleri yer alıyor.
Batı Sahra gerilimiyle eş zamanlı
Yasanın kabulü, Cezayir ile Fransa arasındaki ilişkilerin son aylarda yeniden gerildiği bir döneme denk geldi. Paris yönetiminin Batı Sahra meselesinde Fas’ın özerklik planını desteklemesi, Cezayir’in tepkisini çekmişti.
Cezayir, Batı Sahra halkının kendi kaderini tayin hakkını savunurken, Fas’ın planını reddeden Polisario Cephesi’ni destekliyor. Bu tutum, Fransa ile Cezayir arasındaki diplomatik gerilimi daha da derinleştiriyor.
Fransa’nın Afrika’daki kara lekesi
Cezayir, Fransa’nın 1830’lu yıllarda başlayan işgaline karşı 1 Kasım 1954’te bağımsızlık mücadelesini başlattı. Yaklaşık 1,5 milyon kişinin hayatını kaybettiği bu süreç sonunda ülke 1962 yılında bağımsızlığını kazandı.
İnsan hakları örgütleri ve tarihçiler, Fransız sömürge yönetiminin bu dönemde Cezayir halkına yönelik yaygın katliamlar gerçekleştirdiğini ve yüz binlerce kişiyi zorla yerinden ettiğini belirtiyor. Cezayir İnsan Hakları Savunma Birliği ise sömürge döneminde yaklaşık 10 milyon kişinin hayatını kaybettiğini kaydediyor.
Fransa, Afrika’daki sömürgeci geçmişinin en kanlı örneklerinden biri olan Cezayir’de işlenen suçları bugüne kadar resmen tanımış değil.
Şehitler için ulusal gün
Cezayir’de her yıl 18 Şubat, Fransa sömürgesine karşı verilen mücadelede hayatını kaybedenler anısına Ulusal Şehit Günü olarak anılıyor. Kabul edilen yasa, bu tarihsel hafızanın yasal zemine taşınması açısından da kritik bir adım olarak değerlendiriliyor.