Çin'de artan konut stoğu ve düşen satışlar sonrasında nakit krizine giren emlak sektörü, bir ara küresel ekonomiyi bile tehdit edecek boyutlara ulaştı. Çinli gayrimenkul şirketi Evergrande'nin borç kriziyle tetiklenen konut şoklarının etkisi yaklaşık 2 yıldır devam ediyor.
Çin'in en büyük şirketlerinden ve inşaat sektöründe dünyanın en büyük yatırımcılarından olan şirketler grubu, Eylül 2021'de vadesi gelen yurt dışı borç tahvillerinin faizini ödemede iki kez başarısız olmuştu.
Öyle ki; Çin Ulusal İstatistik Bürosu'nun açıkladığı verilere göre ağustos sonu itibarıyla satılmamış evlerin yüzölçümü neredeyse 650 kilometrekareye ulaştı. Bu büyüklüğü daha kolay anlayabilmeniz; Yalova'nın yüzölçümü 800 metrekare; İstanbul'un ise 5.450 kilometrekare.
Satışı yapılsa da henüz nakit sıkıntısı gibi sebepler yüzünden tamamlanmamış projeleri ve 2016'da emlak piyasasında aşır yükseliş döneminde yatırımcıların aldığı fakat sonrasında boş bıraktığı haneler Çin'de kullanılmayan mülk bolluğuna sebep oluyor.
Boş olan daireler yetmiyormuş gibi bir de Çin genelinde tamamlanmamış inşaatlar, konut alan ödemelerini yapan ancak evlerine taşınamayan Çinliler ve konut fiyatlarındaki düşüş nedeniyle eriyen yatırımlar; Çin'deki emlak krizinin acı faturaları arasında yer alıyor.
Çin'de konut fiyatları ne durumda?
Çin'deki konut fiyatları, bu yılın ilk çeyreğinde on yıl öncesine kıyasla sadece %30 artış kaydetmiş. Yani 10 yılda %30 artıştan bahsediyoruz. 2020 yılının ilk çeyreği ile bu yılın 3. çeyreğinde arasında ise konut fiyatları %5 düştü. Ülkede 2022 yılında enflasyon %2; 2021 yılında ise pandemi etkisiyle deflasyon yani fiyatlarda %4,4'lük düşüş yaşanmıştı.
Financial Times, Çin emlak piyasasına yatırım yapanların hikayesi ile krizin etkisini dünyaya yansıtmaya çalıştı.
Ödemelerini tamamladı 2 yıldır evini bekliyor
Anhui eyaletinin Hefei şehrinden 42 yaşındaki makyöz Zhang, ağustos ayında yaşlı ebeveynleriyle birlikte yeni dairesine taşınmayı umuyordu. Ancak 580.000 Yuan değerindeki 667 metrekarelik bir daire için ödemelerini yapmasına karşın iki yıldır inşaat bitmediği gibi Evergrande'den parasını geri alamadı.
Makyöz Zhang'in dairesinin yer aldığı konut projesindeki yaklaşık 200 dairenin yaklaşık dörtte biri satıldı ve teslim edilen tek bir daire bile yok. Ve projenin sahibi Evergrande, bu projeden yaklaşık 27 milyon Yuan gelir elde etti.
"Tamamlanmamış daire için toplam 350.000 Yuan tutarındaki depozito ve ön ödemeyi karşılamak için birikimlerimi boşalttım. Geceleri uyuyamıyorum. Saçlarımı kaybettim. Doğru düzgün bir mola bile veremiyorum. Bu haberi aileme söylemeye cesaret edemiyorum."
Ev alabilmek için 2 yıl bekledi; 7 kez kuraya girdi
Birçok Çinli genç gibi Summer Wang da kendi evine sahip olmayı ve evlenmeyi arzuluyordu. 2008 yılında Şangay'daki üniversiteden mezun olduktan kısa bir süre sonra evlendi ve 600.000 Yuanlık daire satın aldı. Aynı dairesini 2021'de 3,5 milyon Yuana sattı. Bu süreçte edindiğin bir başka daireyi de 2021'de elden çıkardı.
Ancak hükümetin 2021 yılında devreye aldığı konut almayı zorlaştıran ve evi olmayanları önceliklendiren düzenlemesi sonrasında konut almak için çekilişlere katılmak zorunda kaldı.
2021-2023 arası 7 kez çekilişe katıldıktan sonra 2023 yılında bir çekilişi kazandı ve parası olmasına karşın yeni evine 2 yılda anca kavuşabildi. Wang İkinci el evi için 2,9 milyon yuan ödedi.
"Bazı satıcılar, eğer biraz daha beklerlerse hükümetin daha yüksek fiyattan satış yapabilmek için daha fazla politika uygulayabileceğini düşünüyor. Şu anda piyasada bunu görüyorum, hem satıcılar hem de alıcılar tereddüt ediyor."
50 yaşındaki şef 2 yıldır inşaatın bitmesini bekliyor
Hong Kong'da restoran işletmecisi şef Gary Lai, iki yıl önce Zhaoqing'de 1,1 milyon Yuan karşılığında satın aldığı yaklaşık 1000 metrekarelik dairenin hâlâ bitmesini bekliyor. Ancak devlete ait Overseas Chinese Town Enterprises tarafından geliştirildiği göz önüne alındığında, gelecek yıl tamamlanacağı konusunda iyimser. Lai'nin mülkü satma planı olmadığından düşen fiyatlar onu endişelendirmiyor.
50'li yaşlarındaki Lai, emekli olduğunda Guangdong eyaletindeki Zhaoqing şehrine taşınmayı planlıyor. Hatta şehirde ikinci bir daire almayı düşünüyor ve bunun kendisine emeklilikte istikrarlı bir kira geliri sağlayacağını umuyor.
Emily, iyimser ve 1 yıl içerisinde evine kavuşmayı umuyor
Şangay'da yaşayan 30'lu yaşlarındaki işletme sahibi Emily, Çin'in en kalabalık şehrinde bir daire satın almaya gücü yetmiyordu. Bunun yerine, diğer pek çok kişi gibi o ve İngiliz kocası, satın almayı memleketi olan güneydeki Jiangxi eyaletindeki Shangrao şehrinde yapmayı tercih etti. 2021'de Evergrande'deki bir daire için 620.000 Yuan ödedi. Peşin ödediği ve dairenin 14. katta olması nedeniyle fiyatta indirim yapıldı. Çin'de "dört" ve "ölüm" sesteş sözcükler olduğundan 14 uğursuz sayılıyor
Emily de 2021'den bu yana tamamlanmasını beklediği evinin devlet desteğiyle 1 yıl içinde tamamlanacağı konusunda iyimser.