- Okulun ilk haftalarında görülen ayrılık kaygısının ne zamana kadar doğal kabul edileceği ve profesyonel desteğe ne zaman ihtiyaç duyulacağı açıklandı.
- Ebeveynlerin okul kapısındaki vedalaşma anlarında, evdeki hazırlık sürecinde ve okul sonrasında sergilemesi gereken doğru tutumlar paylaşıldı.
- Çocuklarda karın ve baş ağrısı gibi fizyolojik tepkilerle beliren kaygı belirtileri ile ebeveyn tutumunun sürece etkileri değerlendirildi.
Okulun ilk günlerinde kapıda anne-babasına sarılıp ağlayan, sınıfa girmekte zorlanan çocukların görüntüsü birçok aile için kaygı verici olabiliyor. Oysa bu tablo çoğu zaman çocuğun yeni bir düzene alışma sürecinin doğal bir parçası. Asıl dikkat edilmesi gereken ise kaygının ne kadar sürdüğü ve çocuğun günlük yaşamını ne ölçüde etkilediği.
Psikolog Nisa Şura Topakkaya, okulun ilk haftalarında yaşanan ayrılık kaygısının olağan bir adaptasyon süreci olduğunu belirterek, çocukların çoğunlukla öğretmenlerine ve okul rutinlerine alıştıkça rahatladığını söyledi. Topakkaya, “Okulun ilk haftalarında bu tarz ayrılık kaygısı yaşanması oldukça olağan bir adaptasyon sürecidir; çünkü çocuk güvenli alanından çıkıp yeni bir sosyal düzene adım atmaktadır.” ifadelerini kullandı.
Çocukların okul kapısında ağlaması ne zaman normal?
Sağlıklı uyum sürecinin genellikle 2 ila 4 hafta içerisinde ilerlediğini belirten Topakkaya, kaygının uzun süre devam etmesi halinde profesyonel destek alınması gerektiğini söyledi.
Psikolog Nisa Şura Topakkaya, “Genellikle 2 ila 4 hafta içinde çocuğun öğretmenine ve rutinlerine alışmasıyla bu ağlama ve dirençli hallerin azalarak kaybolmasını bekleriz. Ancak bu durum 4 haftadan uzun sürmesine rağmen şiddetini hiç kaybetmiyorsa, çocuk okul dışındaki zamanlarda da okul düşüncesiyle yoğun panik yaşıyorsa, gece uykuları ve iştahı ciddi şekilde bozuluyorsa ya da okul saatleri dışında mide bulantıları okul reddine dönüşüyorsa, bu artık doğal bir uyum sürecini aşmış demektir. Bu noktada çocuk merkezli bir değerlendirme ve profesyonel destek almak süreci sağlıklı yönetmek adına önemlidir.” şeklinde konuştu.
Okul kapısında vedalaşma kısa ve net olmalı
Çocuğun okula alışma sürecinde ebeveynin davranışı da önemli bir rol oynuyor. Özellikle okul kapısında vedayı uzatmak, çocuğun kaygısını azaltmak yerine daha da artırabiliyor.
Topakkaya'ya göre ebeveynlerin vedalaşırken kısa, net ve kararlı olması gerekiyor. Çocuğa ne zaman alınacağı anlatılırken de onun anlayabileceği somut bir zaman ifadesi kullanılması öneriliyor. Örneğin “öğle yemeğinden sonra” veya “zil çaldığında” gibi ifadeler, çocuk için daha anlaşılır bir referans oluşturabiliyor.
Topakkaya, “Ayrılma anını uzatmak çocuğun kaygısını azaltmaz, kaygıyı besler. Bu yüzden vedalaşmalar kısa, net ve kararlı olmalıdır. Çocuğa ne zaman alınacağı somut bir referansla (örneğin "öğle yemeğinden sonra" ya da "zil çaldığında") söylenmeli ve güven verilmelidir.” ifadelerini kullandı.
“Çocuk içerideyken dışarıda beklediğinizi bildiğinde oraya odaklanamaz”
Topakkaya, çocuğun dikkatini dağıtarak gizlice okuldan ayrılmanın ebeveyne duyulan güveni zedeleyebileceğine dikkat çekti.
Topakkaya, “Verilen söz muhakkak tutulmalıdır. Çocuğun dikkatini dağıtarak gizlice uzaklaşmak ise ebeveyne duyulan güveni sarsar. Çocuk her an ortadan kaybolabileceğiniz korkusuyla sonraki günlerde daha da büyük bir tutunma davranışı sergileyebilir. "Ben dışarıda bekliyorum" cümlesi de okulun içine girmeyi reddeden çocuk için yanlış bir umut olabilir çünkü çocuk içerideyken dışarıda beklediğinizi bildiğinde oraya odaklanamaz ve ayrışma gerçekleşemez.” ifadelerini kullandı.
Okula uyum için hazırlık önceden başlamalı
Psikolog Nisa Şura Topakkaya, çocuğun okula uyum sürecinin okul başlamadan önce desteklenebileceğini belirterek ailelerin hazırlığı zamana yaymasının önemine dikkat çekti:
“Uyum sürecini kolaylaştırmanın en temel yolu hazırlığı zamana yaymaktır. Okul başlamadan önce okul binasını birlikte ziyaret etmek, sınıfı önceden görmek çocuğun bilinmezlik kaygısını büyük ölçüde hafifletir. Evde oyun yoluyla okul senaryoları canlandırılabilir; öğretmenim, arkadaşım kim olacak gibi merak ettiği konular konuşulabilir. Okul açılmadan önceki son haftalarda uyku ve yemek rutinlerini okul saatlerine uygun hale getirmek fiziksel adaptasyonu kolaylaştırır.”
Okuldan sonra çocuğu sorguya çekmeyin
Çocukların okuldan döndükten sonra sorguya çekilmemesi gerektiğini belirten Topakkaya, ilk haftalarda ebeveynlerin çocuklara alan tanımasının önemine dikkat çekti.
Psikolog Nisa Şura Topakkaya, “İlk haftalarda ise çocuk okuldan döndüğünde onu sorguya çekmek (Bugün ne yaptın, kiminle oynadın?) yerine, günün yorgunluğunu atabileceği sakin bir alan tanımak ve duygularını şefkatle dinlemek en doğrusudur. Çocuk okulda ne yaptığından hiç bahsetmeyedebilir veya kısa cevaplar da vermeyi tercih edebilir, böyle durumlarda ısrarla çocuğa okulda günün nasıl geçti diye sorulmamalıdır.” dedi.
Karın ve baş ağrısı kaygının işareti olabilir
Çocuklar yoğun duyguları yetişkinler kadar kolay ifade edemediği için kaygı bazen fiziksel belirtilerle kendini gösterebiliyor. Karın ağrısı, baş ağrısı ve mide bulantısı bu belirtiler arasında yer alabiliyor. Bu şikâyetlerin ne zaman ortaya çıktığı ise önemli bir ipucu sağlayabiliyor. Özellikle ağrıların okul günleriyle belirgin şekilde bağlantılı olması, kaygı ihtimalini düşündürebiliyor.
Topakkaya bu durumu şöyle açıkladı:
“Çocuklar yoğun duygularını, özellikle de kaygıyı, yetişkinler gibi kelimelerle ifade etmekte zorlanırlar ve bu duygular bedenselleşerek karın ağrısı, baş ağrısı veya mide bulantısı şeklinde ortaya çıkar. Bu şikâyetlerin kaygı kaynaklı olup olmadığını anlamanın en pratik yolu bağlamı incelemektir. Eğer bu ağrılar sadece pazar akşamları, okul sabahları veya okula gitme vakti geldiğinde yoğunlaşıyor; hafta sonu, tatilde ya da evde keyifli bir aktivite sırasında bir şekilde ortadan kalkıyorsa, büyük ihtimalle bedenin kaygıya verdiği fizyolojik bir tepkiyle karşı karşıyayızdır.”
Ebeveynin kaygısı çocuğa yansıyabiliyor
Okula alışma sürecinde ebeveynin tutumunun da belirleyici olduğunu vurgulayan Topakkaya, bu süreçte yapılan bazı hataların çocuğun kaygısını artırabileceğine dikkat çekti.
Uzman, sözlerini şöyle tamamladı:
“Çocukların okula alışma sürecinde ebeveynlerin yaptığı en yaygın hatalar; çocuğun kaygısını küçümsemek (Kocaman çocuk oldun, ağlanır mı?), sabırsızlanıp kızmak, okul deneyimini bir tehdit unsuru gibi kullanmak (Uslu durmazsan seni okula erken bırakırım) veya çocuğun üzüntüsüne dayanamayıp onu eve geri götürmektir.”
Ebeveynin tutumu okula uyum sürecini etkiliyor
Özellikle ebeveynin kendi ayrılık kaygısını fark etmesinin önemine dikkat çeken Topakkaya, şöyle konuştu:
“Çocuklar, ebeveynlerinin ses tonundan, beden dilinden ve bakışlarından korkularını bir sünger gibi emerler. Anne veya baba içten içe çocuğundan ayrılmakta zorlanıyor, ona kıyamıyor veya okul sistemiyle ilgili kaygılar taşıyorsa, çocuk bu kaygıyı anında kopyalar daha çok kaygılanır. Bu nedenle ebeveynin önce kendi ayrılık kaygısını fark etmesi ve sakin kalabilmesi sürecin en kritik anahtarıdır. Özetle çocuğun okula alışma sürecinde ebeveynin tutumu süreyi çok fazla etkileyen bir etkendir.”