- NASA TESS uydusu, Dünya'nın 2,5 katı büyüklüğünde fakat 23 katı kütleye sahip ezber bozan bir ötegezegen (GJ 523b) keşfetti.
- Yüksek kütlesine rağmen gaz devine dönüşmeyip yoğun kayalık yapısını koruyan cisim, mevcut gezegen oluşum modellerini zorluyor.
- Atmosfer kaybı veya devasa bir gezegen çarpışmasıyla oluştuğu düşünülen sistem, gezegen teorilerinin yeniden değerlendirilmesine yol açabilir.
Gökbilimciler, boyutuna kıyasla olağanüstü yüksek kütlesiyle dikkat çeken yeni bir ötegezegen keşfetti. GJ 523b adı verilen gezegen, Dünya'nın yaklaşık 2,5 katı genişliğinde olmasına karşın yaklaşık 23 Dünya kütlesine sahip. Bu özellikleriyle gök cismi, kayalık gezegenlerin nasıl oluştuğuna ilişkin mevcut modeller açısından önemli bir soru işareti oluşturdu.
NASA'nın TESS uydusu ve Arizona'daki yer tabanlı teleskoplarla yapılan gözlemler sonucunda belirlenen GJ 523b'nin, genç bir yıldız sisteminde bulunduğu ve yıldızının etrafındaki yörüngesini yaklaşık 18 günde tamamladığı belirlendi.
23 Dünya kütlesine rağmen gaz devi olmadı
Gezegenin en dikkat çekici özelliği, yüksek kütlesine rağmen büyük bir gaz tabakasına sahip olmaması. Mevcut gezegen oluşum modellerinde, Dünya'nın yaklaşık 20 katı kütleye ulaşan büyük çekirdeklerin çevredeki gazı hızla toplamaya başlaması ve zamanla Jüpiter ile Satürn gibi gaz devlerine dönüşmesi bekleniyor.
GJ 523b ise bu beklentinin dışında bir özellik gösteriyor. Gezegen, yüksek kütlesine rağmen yoğun ve büyük ölçüde kayalık bir yapısını korumuş görünüyor.
Gezegen neden gaz devine dönüşmedi?
Gökbilimciler, GJ 523b'nin mevcut yapısına nasıl ulaştığını açıklamak için iki farklı senaryo üzerinde duruyor.
İlk ihtimale göre gezegen geçmişte daha kalın bir gaz katmanına sahipti. Ancak yıldızından gelen yoğun enerji ve zaman içinde gerçekleşen süreçler nedeniyle bu atmosferin önemli bölümünü kaybetmiş olabilir.
İkinci senaryo ise gezegen sisteminin erken dönemlerinde meydana gelmiş olabilecek büyük bir çarpışmaya dayanıyor. Buna göre iki büyük gezegenin çarpışması, gaz katmanlarının uzaya savrulmasına neden olmuş ve geride daha büyük, yoğun bir kayalık gezegen bırakmış olabilir.
GJ 523b nadir bir istisna mı?
Araştırmacıların önündeki önemli sorulardan biri de GJ 523b'nin evrende sıra dışı bir örnek olup olmadığı. Gökbilimciler, benzer özelliklere sahip daha fazla ötegezegen keşfedilmesi halinde mevcut gezegen oluşum modellerinin yeniden değerlendirilmesi gerekebileceğini düşünüyor.
Yaklaşık 170 milyon yıllık genç bir sisteme ait olan GJ 523b'nin incelenmesi, özellikle büyük kayalık gezegenlerin hangi koşullarda ortaya çıkabileceğinin anlaşılması açısından önem taşıyor.
Çalışmanın henüz hakem değerlendirmesinden geçmediği belirtilirken, gelecekte yapılacak gözlemlerin gezegenin yapısı ve geçmişiyle ilgili daha fazla bilgi sağlaması bekleniyor.