- Fransa Parlamentosu'nun 15 Temmuz'da kabul ettiği "ölmeye yardım" yasası, ülkenin en yüksek anayasal organından geçti.
- Düzenleme, tedavisi bulunmayan ciddi hastalıklara sahip 18 yaş üstü Fransız vatandaşları ve uzun süredir Fransa'da yaşayan kişileri kapsıyor.
- Hastanın hastalığı nedeniyle ciddi acı çekmesi ve kararını özgür ve bilinçli biçimde ifade edebilmesi gerekiyor.
- Konsey, yasal olarak ehliyetsiz yetişkinlerin kapsamı ve sağlık çalışanlarının vicdani ret hakkı gibi bazı konularda açıklık istedi.
Fransa'da yıllardır tartışılan "ölmeye yardım" düzenlemesinde kritik eşik aşıldı.
Ülkenin en yüksek anayasal organı olan Anayasa Konseyi, 15 Temmuz'da Parlamento tarafından kabul edilen ve tedavisi mümkün olmayan yetişkin hastalara belirli koşullar altında tıbbi yardımla hayatlarına son verme imkanı tanıyan yasa tasarısını onayladı.
Konsey, düzenlemenin temel hükümlerini Anayasa'ya uygun bulurken bazı maddelerin uygulanma koşullarının daha açık şekilde belirlenmesini istedi.
Kimler yararlanabilecek?
Düzenleme, tedavisi bulunmayan ciddi hastalıklara sahip 18 yaş ve üzerindeki kişileri kapsıyor.
Bunların Fransa vatandaşı olması veya uzun süredir Fransa'da ikamet etmesi gerekiyor. Ancak yalnızca ağır ve tedavi edilemeyen bir hastalığa sahip olmak yeterli olmayacak.
Yasada ayrıca hastanın:
- Hastalığı nedeniyle acı çekmesi,
- Kararını özgür biçimde vermesi,
- İradesini bilinçli şekilde ifade edebilmesi
şartları aranıyor.
Hastanın kendi hayatına son vermesi öngörülüyor
Düzenlemenin önemli noktalarından biri, sürecin mümkün olduğunca hastanın kendisi tarafından gerçekleştirilmesini öngörmesi.
Hasta, gerekli tıbbi değerlendirmelerin ardından yaşamına son verecek işlemi fiziksel olarak kendisi gerçekleştirecek.
Ancak hastanın fiziksel durumu buna izin vermiyorsa, işlemin doktor veya hemşire tarafından gerçekleştirilmesine imkan tanınıyor.
Bu yönüyle düzenleme, Fransa'da uzun süredir yürütülen ötanazi ve yardımlı ölüm tartışmalarında yeni bir hukuki çerçeve oluşturuyor.
"Ötanazi" yerine "ölmeye yardım"
Fransız makamları düzenlemeyi doğrudan "ötanazi" olarak değil, "ölmeye yardım" olarak tanımlıyor.
Bu ayrım, hastanın yaşamına son verilmesi sürecindeki rol dağılımı açısından önem taşıyor. Temel modelde karar hastaya ait olurken, sağlık çalışanlarının rolü belirli şartlar altında tıbbi sürecin uygulanmasına yardımcı olmakla sınırlanıyor.
Anayasa Konseyi bazı maddeler için açıklama istedi
Konsey düzenlemeyi bütünüyle reddetmedi ancak bazı noktaların daha net hale getirilmesini istedi.
Bunların başında hukuken ehliyetsiz yetişkinlere ilişkin uygulama koşulları geliyor.
Bir diğer önemli başlık ise sağlık çalışanlarının vicdani ret hakkı.
Yani bir doktor veya sağlık çalışanının, kendi vicdani kanaatleri nedeniyle "ölmeye yardım" sürecine katılmayı reddedip reddedemeyeceğinin hukuki çerçevesinin açık biçimde ortaya konulması gerekiyor.
Parlamento'da 291'e karşı 241 oyla kabul edilmişti
Yasa tasarısı, Fransa Ulusal Meclisi'ndeki nihai oylamada 291 kabul, 241 ret oyuyla geçmişti.
Böylece düzenleme Parlamento'dan nihai olarak geçerken, hükümet tasarının anayasal denetimden geçirilmesini istedi.
Anayasa Konseyi'nin onayıyla birlikte düzenlemenin önündeki önemli anayasal engellerden biri de aşılmış oldu.
Fransa'da yıllardır tartışılan konu
"Ölmeye yardım" meselesi Fransa'da uzun süredir siyasi, hukuki, tıbbi ve etik tartışmaların merkezinde bulunuyor.
Düzenlemenin destekçileri, ölümcül ve tedavisi mümkün olmayan hastalıklarla yaşayan kişilerin kendi yaşamlarının son dönemine ilişkin karar verme hakkının güçlendirilmesini savunuyor.
Muhalifler ve bazı sağlık çevreleri ise düzenlemenin uygulanmasında özellikle savunmasız hastaların korunması, doktorların rolü ve geri dönüşü olmayan kararların denetlenmesi konusunda kaygılarını dile getiriyor.
Yasa neyi değiştirecek?
Düzenleme yürürlüğe girdiğinde Fransa, ölümcül ve tedavisi mümkün olmayan hastalıklarla mücadele eden belirli yetişkinlere, sıkı şartlar altında tıbbi yardımla yaşamlarını sonlandırma imkanı sağlayan ülkeler arasına katılacak.
Ancak bu hak genel bir ötanazi hakkı anlamına gelmiyor.
Hastanın hastalığının niteliğinden karar verme kapasitesine, yaşından Fransa ile olan bağlarına kadar bir dizi koşulun karşılanması gerekiyor. Ayrıca Anayasa Konseyi'nin işaret ettiği bazı noktaların da uygulama öncesinde netleştirilmesi gerekecek.
Fransa'da yeni dönem başlıyor
Anayasa Konseyi'nin kararı, Fransa'da ölümcül hastalıklara sahip kişilerin yaşamlarının son dönemine ilişkin hukuki hakları bakımından önemli bir değişimin önünü açıyor.
Bununla birlikte uygulamanın sınırları, sağlık çalışanlarının vicdani ret hakkı ve hukuken ehliyetsiz hastaların durumu gibi başlıklar halen açıklığa kavuşturulmayı bekliyor.
Fransa'da bundan sonraki süreçte tartışmanın odağı, yasanın anayasal olup olmadığı sorusundan çok bu hakkın hangi güvenceler ve denetim mekanizmaları altında uygulanacağı olacak.