- BM Kalkınma Programı'na göre Gazze'de yaklaşık 61 milyon ton savaş enkazı bulunuyor; bu miktarın son 18 yıldaki dünya savaşlarının toplam enkazının yaklaşık 20 katı olduğu belirtiliyor.
- Filistinli sağlık yetkilileri ve diğer kaynaklar, 8 bin ila 10 bin kişinin enkaz altında kalmış olabileceğini tahmin ediyor.
- BM, enkazın büyük bölümünün kaldırılmasının en az 7-10 yıl sürebileceğini ve operasyonun milyarlarca dolara mal olabileceğini öngörüyor.
- Ekipler enkazın altında patlamamış mühimmat, insan kalıntıları ve çökme riski taşıyan yapılarla karşı karşıya; ağır iş makineleri, yakıt ve yedek parça eksikliği çalışmaları yavaşlatıyor.
Gazze'de savaşın geride bıraktığı yıkımın boyutu, bölgedeki enkaz kaldırma çalışmalarını modern tarihin en büyük temizlik operasyonlarından birine dönüştürdü.
BM Kalkınma Programı'nın Filistin Özel Temsilcisi Jaco Cilliers, Gazze Şeridi'ndeki toplam enkaz miktarının yaklaşık 61 milyon ton olduğunu açıkladı. Bu miktarın, son 18 yılda dünya genelindeki savaşlarda oluşan enkazın yaklaşık 20 katına denk geldiği belirtildi.
Gazze kentinin Tel el-Heva bölgesinde ekipler, yalnızca bir yolun küçük bir bölümünü temizlemek için gün boyunca çalıştı. Birleşmiş Milletler mühendisi Ahmed Alyan, çalışmaların boyutunu anlatırken, ekibin “denizi kaşıkla boşaltmaya” çalışıyormuş gibi hissettiğini söyledi.
Enkazın altında binlerce kişinin cenazesi bulunuyor
Çalışmaları olağan bir moloz kaldırma operasyonundan ayıran en önemli unsurlardan biri, yıkılan binaların altında çok sayıda kişinin bulunabileceği ihtimali.
Filistinli sağlık yetkilileri, enkaz altında en az 10 bin kişinin kalmış olabileceğini bildiriyor. Bazı değerlendirmelerde bu sayının 8 bin ile 10 bin arasında olduğu belirtiliyor.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk de eylül ayında yaptığı açıklamada, 2025 Kasım'ından bu yana Gazze'deki yıkılmış binaların enkazından 630'dan fazla insan kalıntısının çıkarıldığını ve Sivil Savunma ekiplerinin enkaz altında 8 binden fazla kişinin bulunduğunu tahmin ettiğini bildirdi.
Son haftalarda yürütülen arama çalışmalarında da enkaz altından çok sayıda cenazeye ulaşıldı. Gazze'nin Yermuk Mahallesi'nde 17 gün süren çalışmalarda 101 kişinin naaş kalıntıları çıkarıldı.
Patlamamış mühimmat ekipler için büyük tehdit
Enkaz kaldırma çalışmalarının önündeki bir diğer büyük tehlike ise savaş sırasında kullanılan ve patlamadan kalan mühimmat.
Yıkılan binaların, yolların ve altyapının altında patlamamış bombalar bulunabileceği için iş makinelerinin kullanılması ciddi risk taşıyor. Ekipler çalışmaya başlamadan önce tehlikeli bölgeleri belirlemek ve mühimmat riskini azaltmak zorunda.
BM kaynaklarına göre enkazın içinde yalnızca insan kalıntıları değil, savaşın fiziksel kanıtları da bulunuyor. BM Filistin toprakları özel raportörü Francesca Albanese, enkazın kaldırılması sırasında insan kalıntılarının ve olası suçlara ilişkin delillerin korunması gerektiği uyarısında bulundu.
Şimdiye kadar temizlenen enkaz toplamın küçük bir bölümü
Gazze'deki çalışmaların ölçeği, bugüne kadar kaldırılabilen enkaz miktarıyla da ortaya çıkıyor.
BM'nin temmuz ayındaki verilerine göre yaklaşık 630 bin ton enkaz yollardan ve temel hizmet tesislerinden temizlendi. Beş farklı enkaz kırma tesisinde 231 binden fazla ton beton parçalandı ve bunun bir bölümü yolların, geçici barınakların ve temel hizmet alanlarının yapımında yeniden kullanıldı.
Ancak temizlenen miktar, toplam 60 milyon tonun üzerindeki enkazın yalnızca küçük bir bölümünü oluşturuyor.
Daha güncel çalışmalarda ise yaklaşık 907 bin ton enkazın kaldırıldığı, bunun 300 bin tondan fazlasının geri dönüştürülerek yeniden kullanıldığı bildirildi. Bu miktar toplam enkazın yaklaşık yüzde 1,5'ine karşılık geliyor.
Ağır ekipman ve yakıt eksikliği süreci yavaşlatıyor
Enkazın temizlenmesi yalnızca güvenlik sorunları nedeniyle değil, ekipman ve lojistik eksiklikleri nedeniyle de yavaş ilerliyor.
BM, Gazze'de ağır iş makinelerinin, yedek parçaların, yakıtın ve motor yağının yetersiz olduğunu bildiriyor. Mevcut makinelerin önemli bölümünün eski olması da çalışmalar sırasında sık sık arıza yaşanmasına neden oluyor.
İsrail'in ağır iş makineleri ve bazı ekipmanların Gazze'ye girişine yönelik kısıtlamaları da uluslararası kuruluşların çalışmalarında önemli bir engel olarak gösteriliyor. İsrail, bazı ekipmanların askeri amaçlarla kullanılabileceği gerekçesiyle kısıtlamalar uyguluyor.
Enkazın kaldırılması 7-10 yıl sürebilir
BM, Gazze'deki enkazın büyük bölümünün temizlenmesinin en az 7 ila 10 yıl sürebileceğini tahmin ediyor.
Bu süre yalnızca molozların taşınmasını kapsamıyor. İnsan kalıntılarının bulunması ve kimliklerinin belirlenmesi, patlamamış mühimmatın temizlenmesi, tehlikeli yapıların kontrol edilmesi ve kullanılabilir malzemenin ayrıştırılması da sürecin parçaları arasında yer alıyor.
Dolayısıyla enkaz kaldırma çalışmaları, Gazze'nin yeniden inşasının önündeki ilk ve en uzun aşamalardan biri olarak görülüyor.
Gazze'nin yeniden inşası enkazın temizlenmesiyle başlayacak
Gazze'deki yıkımın boyutu, savaş sonrası toparlanmanın yalnızca yeni binaların inşa edilmesinden ibaret olmayacağını gösteriyor.
Öncelikle yolların açılması, altyapıya erişimin sağlanması, insan kalıntılarının bulunması, patlamamış mühimmatın temizlenmesi ve tehlikeli yapıların güvenli hale getirilmesi gerekiyor.
BM'nin verileri, savaşın fiziksel mirasının Gazze'nin yeniden inşasını yıllara yayacak ölçekte olduğunu ortaya koyuyor. Enkazın kaldırılması tamamlanmadan konut, hastane, okul ve altyapı projelerinin geniş çaplı biçimde ilerletilmesi de zor görünüyor.