Teknoloji dünyası geliştikçe, tüketici alışkanlıkları ve şirketlerin gelir modelleri de radikal bir değişim geçiriyor. Yapılan küresel analize göre insan; hayatı kolaylaştırmak adına sıfırdan var ettiği teknolojileri kullanabilmek ya da bu teknolojilerin bizzat yarattığı yan etkilerden kaçınabilmek için her ay teknoloji devlerine milyarlarca dolarlık "abonelik" ödemeleri yapıyor.
Ekonomi ve teknoloji uzmanlarının mercek altına aldığı, büyük yankı uyandıran bu "kendi kendini besleyen kısırdöngüsü" 3 temel başlıkta toplanıyor:
Kendi yarattığımız sorunu çözen "yama" teknolojileri
Bu kategoride yer alan sektörler, aslında daha önce icat ettiğimiz temel teknolojilerin doğurduğu krizleri temizlemek üzere kurgulanıyor. Yani sistem önce sorunu yaratıyor, ardından çözümü tüketiciye parayla satıyor.
- Siber güvenlik ve antivirüs: İnterneti ve dijital ağları insanlık inşa etti; dolayısıyla siber suçları ve virüsleri de yine insanoğlu var etti. Bugün bilgisayarları ve kişisel verileri "kendi türümüzden" korumak için her ay antivirüs şirketlerine abonelik ücreti ödüyoruz.
- Hava temizleme cihazları: Sanayi devrimiyle fabrikaları kuran, fosil yakıtlı araçları üreterek şehirlerin havasını yaşanmaz hale getiren insanlık; şimdi evindeki havayı solunabilir kılmak için yüksek teknoloji ürünü filtrelere para bayılıyor.
- Reklam engelleyiciler ve premium üyelikler: Bilgiyi özgürce paylaşmak için kurulan dijital platformlar zamanla reklam kaosuna boğuldu. Tüketiciler artık sadece huzurla bir video izleyebilmek veya yazı okuyabilmek için "Premium" adı altında ücret ödeyerek kendi yarattıkları dijital gürültüden kaçmaya çalışıyor.
"Yapay Kıtlık" Teknolojileri ve abonelik tuzağı
Teknoloji dünyasının en çok eleştirilen yönlerinden biri de halihazırda üretilmiş ve maliyeti ödenmiş donanımların, yazılımsal bariyerlerle kilitlenerek tüketiciye taksitle satılması.
- Donanım abonelikleri: Modern otomotiv sektöründe (özellikle lüks segment araçlarda) koltuk ısıtma, gelişmiş far sistemleri gibi özellikler fabrikada araca fiziksel olarak ekleniyor. Tüketici arabayı alırken bu donanımın parasını ödemiş olsa da, üretici şirketler yazılımla kilitledikleri bu özellikleri açmak için sürücülerden aylık veya yıllık abonelik ücreti talep ediyor.
- Bulut depolama çözümleri: Akıllı telefonlarda devasa çözünürlükte fotoğraflar ve videolar çekebilen kamera teknolojileri geliştirildi. Ancak bu gelişme o kadar büyük bir veri yükü yarattı ki, insanlar artık kendi çektikleri anıları ve belgeleri saklayabilmek için teknoloji devlerine her ay "bulut kirası" ödemek zorunda kalıyor.
Bizim verimizle eğitilip bize satılan yapay zeka
Bugün dikkat çeken en güncel ve trajikomik paradoks ise yapay zeka (LLM) modellerinde yaşanıyor. Milyarlarca dolarlık değere ulaşan yapay zeka sistemleri, güçlerini tamamen insanların internete ücretsiz olarak yüklediği yazılardan, çizdiği resimlerden, yazdığı kodlardan ve yaptığı yorumlardan alıyor.
Hammaddemizi Geri Satın Alıyoruz: İnsanlığın ortak dijital mirasını ve kullanıcıların ürettiği devasa veriyi "ücretsiz" olarak işleyen yapay zeka şirketleri, bu sistemlerin daha gelişmiş versiyonlarını kullanabilmemiz için bizden aylık Plus/Premium üyelik ücretleri istiyor.
Analistler, teknoloji dünyasının bu durumunu şu sözlerle özetliyor: "Önce hayatı kolaylaştırmak ya da dünyayı dönüştürmek için bir sistem kurarız; sonra o sistemin yarattığı kaostan veya yapay sınırlamalardan kaçınmak için cüzdanımızı çıkarırız."
Gelinen aşamada, gelecekte bugün tamamen ücretsiz olan hangi doğal ya da insani deneyimler (sessizlik, çevrimdışı kalma hakkı, temiz doğa) için yeni teknolojilere para ödemek zorunda kalacağımız sorusunu açık bir tartışma olarak masada bırakıyor.