- İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD’nin İslamabad Mutabakatı’ndaki yükümlülüklerine dönmesi halinde normalleşmenin mümkün olacağını söyledi.
- Arakçi, mevcut bölgesel durumun ABD’nin mutabakattaki taahhütlerini yerine getirmemesinden kaynaklandığını savundu.
- İran ile Umman arasında Hürmüz Boğazı’ndan geçici bir deniz trafik güzergahı oluşturulması konusunda önemli ilerleme sağlandığı bildirildi.
- Japonya Dışişleri Bakanı Motegi Toşimitsu ise bölgede güvenliğin ve Hürmüz Boğazı’nda serbest ve güvenli deniz trafiğinin sağlanması için diplomatik koordinasyon çağrısı yaptı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Japonya Dışişleri Bakanı Motegi Toşimitsu ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinde ABD ile İran arasındaki mutabakatın uygulanmasına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
İran Öğrenci Haber Ajansı'nın (ISNA) aktardığına göre Arakçi, bölgedeki mevcut durumun temel nedeninin ABD’nin İslamabad Mutabakatı'nda üstlendiği taahhütleri yerine getirmemesi olduğunu savundu.
Arakçi, çözümün açık olduğunu belirterek, ABD’nin imzaladığı mutabakat zaptındaki yükümlülüklerine geri dönmesinin “normale dönüşün yolunu açacağını” söyledi.
Bu açıklama, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın geçen hafta yaptığı benzer açıklamanın ardından geldi. Pezeşkiyan da Washington’ın geçici anlaşmadaki yükümlülüklerini yerine getirmesi halinde Tahran’ın karşılık vereceğini bildirmişti.
14 maddelik mutabakat ne öngörüyordu?
ABD ve İran, Haziran ayında savaşın sona erdirilmesine yönelik 14 maddelik İslamabad Mutabakatı üzerinde anlaşmıştı.
Mutabakat kapsamında tarafların tüm cephelerde askeri operasyonları sona erdirmesi, birbirlerine karşı güç kullanmaktan kaçınması ve egemenlik ile toprak bütünlüğüne saygı göstermesi öngörülüyordu.
Metinde ayrıca tarafların 60 gün içinde nihai anlaşma üzerinde müzakere yürütmesi planlanmıştı. ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını kaldırması ve İran sınırları yakınındaki güçlerini geri çekmesi de mutabakatın hükümleri arasında yer alıyordu.
İran ise ticari gemilerin İran Körfezi ile Umman Denizi arasında güvenli ve ücretsiz geçiş yapabilmesi için gerekli düzenlemeleri gerçekleştirmeyi taahhüt etmişti.
Hürmüz Boğazı için geçici güzergah görüşmesi
Arakçi ile Motegi arasındaki görüşmenin bir diğer önemli başlığı Hürmüz Boğazı oldu.
İran Dışişleri Bakanı, Umman ile boğazdan geçiş konusunda yapılan görüşmelerde geçici bir deniz trafik güzergahı belirlenmesi yönünde önemli ilerleme sağlandığını Japon mevkidaşına aktardı.
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ndeki petrol ve doğal gaz ihracatının dünya pazarlarına ulaştırılması açısından stratejik öneme sahip.
Bu nedenle boğazdaki deniz trafiğinin güvenli ve düzenli şekilde sürdürülmesi, yalnızca İran ve ABD arasındaki ilişkiler açısından değil, küresel enerji piyasaları açısından da kritik önem taşıyor.
Japonya’dan diplomasi çağrısı
Japonya Dışişleri Bakanı Motegi Toşimitsu ise görüşmede bölgesel güvenliğin yeniden sağlanması için diplomatik temasların sürdürülmesi gerektiğini belirtti.
Motegi, özellikle Hürmüz Boğazı'nda serbest ve güvenli deniz trafiğinin sağlanması amacıyla bölge ülkeleri ile ilgili diğer ülkeler arasında sürekli istişare ve diplomatik koordinasyon yapılmasının gerekli olduğunu ifade etti.
Japonya'nın açıklaması, Asya'nın enerji güvenliği açısından Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmelerin yakından takip edildiğini de ortaya koyuyor.
Pakistan da mutabakatın uygulanmasını istiyor
İran’ın son açıklaması, İslamabad Mutabakatı’nın yeniden uygulanmasına yönelik bölgesel diplomatik girişimlerin arttığı bir dönemde geldi.
Pakistan Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar, 1 Eylül’de Arakçi ile görüşmesinde ABD ile İran arasında varılan mutabakatın samimi şekilde uygulanmasının ilerlemenin tek yolu olduğunu söylemişti.
Dar, bölgesel barış ve istikrarın sağlanması için diyalog ve diplomasinin önemini vurgulamıştı.
Tahran’ın mesajı: Önce ABD adım atmalı
Arakçi’nin son açıklaması, Tahran’ın normalleşme konusunda önceliği Washington’ın mutabakat kapsamındaki yükümlülüklerine dönmesine verdiğini gösteriyor.
İran yönetimi, ABD’nin anlaşmadaki taahhütlerini yerine getirmesinin ardından kendisinin de karşılık vereceği mesajını daha önce Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan üzerinden vermişti.
Hürmüz Boğazı konusunda Umman üzerinden yürütülen görüşmelerde ilerleme sağlanması ise taraflar arasında tamamen kopmuş bir diplomatik kanal bulunmadığını gösteriyor.
Bununla birlikte Arakçi’nin açıklaması, Tahran’ın mevcut krizin aşılması için ilk adımın Washington’dan gelmesi gerektiği yönündeki tutumunu koruduğunu ortaya koyuyor.