- İran, Hürmüz Boğazı'nda gemilerin geçişi için geçici bir deniz rotasının yakında açılacağını bildirdi.
- Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, boğazın tamamen açılmasının ABD'nin abluka ve saldırılarını durdurmasına bağlı olduğunu söyledi.
- Hürmüz'deki geçişlerin ciddi şekilde aksaması petrol fiyatlarını 100 doların üzerine taşırken, tanker taşımacılığı maliyetleri de rekor seviyelere çıktı.
- İran'ın Hürmüz'deki baskısı, Yemen'de İran destekli Husilerin Bab el-Mendep çevresindeki ilerleyişiyle birleşirken, Suudi Arabistan'ın petrol ihracatını Hürmüz dışında gerçekleştirmesini sağlayan Doğu-Batı boru hattı da saldırı sonrası kapatıldı.
İran, küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiğinin yeniden başlamasına yönelik yeni bir adım attı.
Tahran yönetimi, boğazda geçici bir deniz rotasının yakında açılacağını duyurdu. Hamlenin, savaş nedeniyle ciddi şekilde aksayan tanker trafiğinin kontrollü biçimde yeniden başlatılmasına yönelik olduğu değerlendiriliyor.
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ndeki petrol ve LNG ihracatının dünya piyasalarına ulaşmasında kilit konumda bulunuyor. Son aylarda bölgede yaşanan çatışmalar nedeniyle tankerlerin geçişi ciddi ölçüde yavaşladı.
"ABD saldırıları durdurursa boğaz açılır"
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Hindistan merkezli India Today televizyonuna verdiği röportajda Hürmüz Boğazı'nın geleceğine ilişkin Tahran'ın tutumunu açıkladı.
Pezeşkiyan, İran'ın ABD'nin uyguladığı deniz ablukasına rağmen geri adım atmayacağını belirterek, "Hürmüz Boğazı, ABD ablukayı ve saldırılarını durdurursa açılacak" mesajı verdi.
İran Cumhurbaşkanı ayrıca ABD'nin askeri yöntemlerle hedeflerine ulaşamadığını ve bunun ardından ekonomik baskıya yöneldiğini savundu.
ABD gemilere geçiş için zaman sınırlaması getirdi
İran'ın açıklaması, ABD'nin Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemilerin güvenliğine yönelik uygulamalarını değiştirdiği bir dönemde geldi.
ABD, İran'ın özellikle gece saatlerinde gemilere yönelik saldırılarını artırmasının ardından tankerlerin ABD hava savunması desteğinden yararlanabilmesi için geçişleri belirli zaman aralıklarıyla sınırlandırdı. Washington daha önce Umman kıyılarını takip eden güney rotasını kullanan gemilere hava desteği sağlıyordu.
Yeni uygulamada tankerlerin her gün belirlenen iki zaman diliminden birinde geçiş yapması isteniyor. ABD'nin bu düzenlemeyle sınırlı askeri kaynaklarını daha verimli kullanmayı hedeflediği belirtiliyor.
Petrol fiyatları 100 doların üzerine çıktı
Hürmüz Boğazı'ndaki belirsizlik küresel enerji piyasalarını da doğrudan etkiliyor.
İran ile ABD arasındaki savaş ve bölgedeki gemi saldırıları nedeniyle petrol tankerlerinin taşıma maliyetleri rekor seviyelere yükseldi. Reuters'a göre Basra Körfezi'nden Çin'e ham petrol taşıyan çok büyük petrol tankerlerinin navlun maliyeti varil başına yaklaşık 11,50 dolara kadar çıktı.
Brent petrolünün fiyatı da bölgedeki arz endişeleri nedeniyle 100 dolar seviyesinin üzerine çıktı.
Hürmüz'deki krize Babülmendep de eklendi
Enerji piyasalarındaki baskıyı artıran bir diğer gelişme ise Yemen'de yaşanıyor.
İran destekli Husiler, Yemen'in batısındaki ilerleyişlerini sürdürerek stratejik Perim Adası'nı ele geçirdi. Ada, Kızıldeniz ile Aden Körfezi arasındaki Babülmendep Boğazı'nın kontrolü açısından kritik konumda bulunuyor.
Böylece küresel enerji taşımacılığının iki önemli geçiş noktası olan Hürmüz ve Babülmendep üzerindeki riskler aynı anda arttı.
Suudi Arabistan'ın alternatif petrol rotası da devre dışı kaldı
Hürmüz Boğazı'ndaki krizin etkilerini azaltmak için alternatif güzergahlara yönelen Suudi Arabistan da yeni bir sorunla karşı karşıya kaldı.
Riyad yönetimi, Basra Körfezi'ndeki petrol sahalarını Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı'na bağlayan yaklaşık 1.200 kilometrelik Doğu-Batı petrol boru hattını, düzenlenen İHA saldırısının ardından geçici olarak kapattı. Hat son dönemde günde yaklaşık 4-5 milyon varil petrol taşıyordu.
Söz konusu hat, Suudi Arabistan'ın Hürmüz Boğazı'nı kullanmadan petrolünü Kızıldeniz üzerinden ihraç etmesini sağlayan en önemli alternatiflerden biri.
ABD Başkanı Donald Trump ise saldırının arkasında İran'ın bulunmasının muhtemel olduğunu söyledi.
Hürmüz'ün yeniden açılması enerji piyasaları için kritik
İran'ın geçici bir rota açma hazırlığı, küresel enerji piyasaları açısından yakından takip ediliyor. Ancak Tahran'ın boğazın tamamen açılmasını ABD'nin saldırı ve ablukayı durdurması şartına bağlaması, geçişlerin normale dönmesinin doğrudan savaşın seyrine bağlı olduğunu gösteriyor.
Öte yandan ABD'nin gemilere yönelik hava savunma koridorlarını belirli saatlerle sınırlandırması ve İran'ın bölgede ticari gemilere yönelik saldırıları sürdürmesi, Hürmüz'de güvenli deniz taşımacılığının henüz tam anlamıyla sağlanamadığına işaret ediyor.
Bu tabloya Yemen'deki Husi ilerleyişi ve Suudi petrol altyapısına yönelik saldırılar da eklendiğinde, enerji ticaretinin hem Hürmüz hem de Babülmendep üzerinden ciddi bir jeopolitik baskı altında kaldığı görülüyor.