- Greenpeace Türkiye'nin İstanbul'daki 5 zincir marketten topladığı 20 domates örneğinin %15'inde (3 üründe) mevzuata aykırılık, birinde ise 2010'da yasaklanan Chlorfenapyr tespit edildi.
- İncelenen ürünlerin %70'inde PFAS maddesi, %35'inde ise 3'ten fazla pestisit çeşidi bulunurken yalnızca tek bir örnek tamamen temiz çıktı.
- Kurum, market zincirlerine "Market Karnesi" çıkararak perakendecileri tam şeffaflığa, sıkı denetime ve pestisitsiz gıda sağlamaya davet etti.
Greenpeace Türkiye’nin “İçinde Ne Var?” kampanyası kapsamında İstanbul’daki 5 zincir marketten topladığı domates örnekleri laboratuvarda analiz edildi. Sultanbeyli, Sancaktepe, Ataşehir ve Kadıköy’deki marketlerden alınan 20 üründen 3’ünde mevzuata aykırılık tespit edildiği açıklandı. Kuruluş, ürünlerden birinde 31 Aralık 2010 itibarıyla tamamen yasaklanan Chlorfenapyr etken maddesinin bulunduğunu bildirdi.
20 domates örneği laboratuvarda incelendi
Greenpeace Türkiye, “İçinde Ne Var?” kampanyası kapsamında İstanbul’un Sultanbeyli, Sancaktepe, Ataşehir ve Kadıköy ilçelerinde bulunan 5 zincir marketten 20 domates örneği aldı.
Uluslararası akredite bir laboratuvarda gerçekleştirilen analizlerin sonuçlarına göre, örneklerin 3’ünde mevzuata aykırılık tespit edildi. Bu sonuç, incelenen ürünlerin yüzde 15’inde mevzuata aykırı pestisit kullanımı bulunduğu anlamına geliyor.
Greenpeace Türkiye, mevzuata aykırılık belirlenen 3 üründen 2’sinde domateste kullanımına ruhsat verilmeyen etken maddelere rastlandığını açıkladı. Reyonlarda yer alan Hal Kayıt Sistemi bilgilerinde ise bu ürünlerin “iyi tarım” logolu olduğunun görüldüğü belirtildi.
Bir örnekte tamamen yasaklanan etken madde
Analizlerde öne çıkan sonuçlardan biri Chlorfenapyr oldu. Greenpeace Türkiye, örneklerden birinde 31 Aralık 2010 itibarıyla tamamen yasaklanan Chlorfenapyr etken maddesinin tespit edildiğini bildirdi.
Çalışmada ayrıca 20 domates örneğinin 7’sinde, yani yüzde 35’inde 3’ten fazla farklı pestisit bulunduğu açıklandı.
20 üründen 14’ünde PFAS tespit edildi
Araştırmada pestisitlerin yanı sıra per- ve polifloroalkil maddeler (PFAS) içeren pestisitler de incelendi. Greenpeace Türkiye’nin açıkladığı sonuçlara göre, 20 ürünün 14’ünde en az bir PFAS içeren madde tespit edildi. Bu oran yüzde 70 olarak açıklandı.
Örneklerin yalnızca birinde, yani yüzde 5’inde herhangi bir pestisit izine rastlanmadığı bildirildi.
Greenpeace marketler için “Market Karnesi” hazırladı
Greenpeace Türkiye, analiz sonuçlarının yanı sıra market zincirlerinin pestisit politikalarını da değerlendirdi. Bu kapsamda “Market Karnesi” hazırlandı.
Karnede marketlerin kamuoyuna açıkladığı politika taahhütlerine 75 puan, bağımsız laboratuvarlarda analiz edilen ürünlerin sonuçlarına ise 25 puan ayrıldı.
Kuruluş, organize perakende zincirlerinden taze meyve ve sebze tedarik zincirinde tam şeffaflık sağlanmasını, pestisitlerin oluşturduğu “kokteyl etkisine” sıfır tolerans uygulanmasını, daha katı kalıntı limitleri belirlenmesini ve çiftçilerin refahının korunmasını talep etti.
Pestisit denetimlerinin şeffaf olması istendi
Greenpeace Türkiye ayrıca yaş meyve ve sebze tedarik zincirinde bağımsız laboratuvar denetimlerinin standart hale getirilmesini ve analiz sonuçlarının kamuoyuna açıklanmasını istedi.
Kuruluşun diğer talepleri arasında, bir üründe yasal sınırlar içinde kalsa bile en fazla 3 farklı pestisit etken maddesine izin verilmesi bulunuyor.
Greenpeace, marketlerin kendi iç standartlarını oluşturarak maksimum kalıntı limitlerini devlet tarafından belirlenen sınırların yüzde 20 altında tutmasını da önerdi.
Çiftçilere destek çağrısı
Greenpeace Türkiye, zehirsiz ve ekolojik üretime geçiş sürecinde çiftçilere yönelik desteklerin artırılmasını da istedi. Bu kapsamda üreticilere teşvik, ziraat mühendisi desteği, prim ve adil sözleşme sağlanması talep edildi.
“Pestisitsiz gıdaya erişim bir hak”
Greenpeace Türkiye Direktörü Berkan Özyer, pestisit kullanımına ilişkin uzun süredir çalışma yürüttüklerini belirterek, geçmiş yıllardaki resmi denetim verilerine de dikkat çekti.
Özyer açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
"Analiz sonuçlarının açıklanmasını talep eden 'Zehir Etme' kampanyasına verilen 50 bini aşkın imza ve uzun hukuki mücadele sonucu Tarım ve Orman Bakanlığı 2021-2023 yılları arasında 55 üründe yapılan denetimlerde alınan 246 bin 946 numuneden 6 bin 369’unda uygunsuzluk tespit edildiğini açıkladı."
Özyer, Bakanlığın açıkladığı verilerin kapsamına ilişkin eleştirilerini de şöyle dile getirdi:
"Bakanlık verileri istenen yılların hepsini kapsamazken hangi ürünlerde, hangi pestisitlerde, ne kadar aşım olduğu bilgisi de paylaşımda yer almadı. Bu eksiklere rağmen Bakanlıktan yanıt alabilmek olumlu bir adımdı. Bu yeni aşamada ise kampanyamızın odak noktasını, gıda tedarik zincirindeki üretim koşullarını tarladan rafa kadar dikte eden, pazarın karar vericileri konumundaki organize perakende zincirleri olarak belirledik. Kampanyada ürünlerini analiz ettiğimiz beş market zincirini, organize perakende pazarında en büyük pazar payına ulaşmış olmaları sebebiyle belirledik. İstanbul’un dört ilçesindeki beş market zincirinden aldığımız domates örneklerinin analizi sonucunda mevsimindeki bir sebzede dahi mevzuata aykırı, dahası kullanılması 15 yıl önce tamamen yasaklanmış pestisitle karşılaştık. Örneklerin 7’sinde 3’ten fazla pestisit tespit edildi."
Özyer, market zincirlerinin denetim konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiğini savunarak şöyle devam etti:
"Pestisitsiz gıdaya erişim bir hak. Resmi verilere göre daha 2021 yılında pazarın yüzde 60’ına yakınını elinde tutan market zincirleri için denetim altyapısı kurmak maliyetli ya da imkansız değil. Pazarı kontrol edebilenler pestisiti de analiz ettirebilir, kaldı ki bu aşamada pestisitsiz gıda sağlamak sorumlulukları. Kampanya taleplerimizin karşılık bulması hem üreticiyi özgürleştirecek hem de rafların karşısındaki tüketicinin ‘İçinde ne var?’ diye düşünmeden alışverişini yapabilmesini sağlayacak. Bu nedenle herkesi ‘İçinde ne var?’ sorusunu sorarak kampanyamıza katılmaya davet ediyoruz. Birlikte olursak sonuç alabiliriz."