- Katar, ABD ile İran arasında arabulucular üzerinden yürütülen son temaslarda ilerleme sağlandığını açıkladı.
- Başbakan Al Sani, Doha'nın diplomatik sürecin yeniden işler hale gelmesi için çaba gösterdiğini ve taraflar arasında çeşitli önerilerin görüşüldüğünü söyledi.
- Katar, boğazdaki mevcut durumun kabul edilemez olduğunu belirterek, deniz ulaşımının siyasi baskı aracı haline getirilmesine karşı çıktı.
- ABD ve İran arasında New York'taki BM Genel Kurulu sırasında da arabulucular üzerinden temaslar yürütülmüş, İran ise Hürmüz'ün yeniden açılmasını ABD'nin askeri baskıyı ve liman ablukasını kaldırmasıyla ilişkilendirmişti.
Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, ABD ile İran arasındaki diplomatik temaslarda ilerleme sağlandığını açıkladı.
CNN'e konuşan Al Sani, Katar'ın önceki gün Tahran ile Washington arasında dolaylı görüşmeler gerçekleştirdiğini belirterek, “İlerleme kaydettik” dedi. Katar Başbakanı, hem ABD hem de İran tarafında müzakerelerde ilerleme sağlama yönünde irade gördüklerini söyledi.
Al Sani, Doha'nın temel hedefinin diplomatik süreci yeniden işler hale getirmek olduğunu ve bölgedeki sorunların çözümünde müzakere kanalının açık tutulması gerektiğini ifade etti.
Katar ve Pakistan arabuluculuk yapıyor
ABD ile İran arasındaki temaslar doğrudan müzakere formatından ziyade arabulucular üzerinden yürütülüyor. Katar ve Pakistan, iki ülke arasındaki diplomatik kanalın yeniden kurulması için son haftalarda girişimlerde bulunuyor.
Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari, 21 Eylül'de yaptığı açıklamada Doha'nın yaklaşık iki haftadır Washington ve Tahran arasında çeşitli öneriler üzerinde görüş alışverişinde bulunduğunu söylemişti. Ensari, Katar ve Pakistan'ın arabuluculuk ekibinin farklı başkentler arasında temaslar yürüttüğünü ve görüşmelerin yeniden başlaması için ilerleme sağlamaya çalıştığını belirtmişti.
Bu temasların ardından ABD ve İran heyetleri, BM Genel Kurulu toplantıları sırasında New York'ta da arabulucular aracılığıyla görüşmeler gerçekleştirdi. ABD'nin özel temsilcisi Steve Witkoff, arabulucuların gün boyunca iki taraf arasında mekik dokuduğunu açıkladı.
Hürmüz Boğazı görüşmelerin merkezinde
Katar'ın açıklamasında Hürmüz Boğazı'ndaki durum da öne çıktı.
Al Sani, boğazdaki mevcut tablonun kabul edilemez olduğunu belirterek, deniz yollarının ülkeler üzerinde baskı oluşturmak için kullanılmaması gerektiğini söyledi. Katar Başbakanı, Hürmüz'deki krizin yalnızca İran'ı değil, Körfez ülkelerini ve küresel ekonomiyi de etkilediğini ifade etti.
Katar'ın da krizden etkilendiğini belirten Al Sani, ülkesinin ticari gemilerinin boğazdan çıkamadığını söyledi.
Hürmüz Boğazı, enerji taşımacılığı açısından kritik bir geçiş noktası olduğu için ABD-İran müzakerelerinin temel başlıklarından biri durumunda. Daha önceki müzakerelerde de deniz trafiğinin yeniden düzenlenmesi, boğazın açılması ve İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması gibi konular ele alınmıştı.
İran'ın Hürmüz şartı
İran, boğazın yeniden tamamen açılmasını ABD'nin askeri baskıyı azaltması ve İran limanlarına yönelik ablukayı kaldırmasıyla ilişkilendiriyor.
İranlı üst düzey bir yetkili, 23 Eylül'de Reuters'a yaptığı açıklamada, Washington'ın askeri baskıyı hafifletmesi ve İran limanlarına yönelik ablukayı kaldırması halinde Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nı yedi gün içinde yeniden açabileceğini söylemişti. İran ayrıca dondurulan varlıklarının serbest bırakılmasını da müzakerelerdeki temel taleplerinden biri olarak ortaya koyuyor.
Tahran'ın önerisi, 16 Eylül'de arabulucular üzerinden Washington'a iletilmişti. İran heyetinin New York'ta diplomatik müzakereleri sürdürme yetkisine sahip olduğu bildirilmişti.
New York'taki temaslarda da hareketlilik yaşandı
ABD ve İran arasındaki diplomatik temaslar, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 81. oturumu sırasında New York'ta da yoğunlaştı.
ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff, arabulucular aracılığıyla İran heyetiyle uzun görüşmeler yapıldığını açıkladı. ABD Başkanı Donald Trump ise Witkoff ve Jared Kushner'ın İranlı yetkililerle yaklaşık üç saat süren bir toplantı yaptığını ve görüşmenin “çok iyi” geçtiğini söyledi. Ancak tarafların doğrudan mı yoksa tamamen arabulucular üzerinden mi görüştüğü konusunda farklı açıklamalar yapıldı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile Witkoff arasında da temas gerçekleştirildiğine ilişkin bilgiler yayımlandı.
Diplomasi kanalı yeniden açılmaya çalışılıyor
Katar'ın son açıklaması, ABD ve İran arasındaki görüşmelerin tamamen kopmadığını ve arabulucular üzerinden diplomatik kanalın yeniden kurulmaya çalışıldığını gösteriyor.
Bununla birlikte taraflar arasında özellikle İran'ın nükleer programı, ABD'nin askeri baskısı, ekonomik yaptırımlar, Hürmüz Boğazı'nın statüsü ve İran'ın dondurulmuş varlıkları konusunda önemli görüş ayrılıkları bulunuyor. Önceki Doha görüşmelerinde de “olumlu ilerleme” açıklaması yapılmasına rağmen kalıcı bir barış anlaşmasına yönelik somut bir sonuç ortaya çıkmamıştı.
Katar ise mevcut aşamada müzakerelerin yeniden başlatılması ve gerilimin düşürülmesi için arabuluculuk rolünü sürdürürken, Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin yeniden güvenli ve serbest hale gelmesini öncelikli başlıklardan biri olarak görüyor.