- Kırgızistan'da dil bilimciler, Rusça kökenli harflerin alfabeden çıkarılmasını önerdi.
- Reformun amacı Kiril alfabesini terk etmek değil, Kırgızcanın özgün fonetik yapısını korumak.
- Akademisyenler, mevcut yazım kurallarının 86 yıldır kapsamlı biçimde güncellenmediğini belirtti.
- Uzmanlara göre öneri, gelecekte olası bir Latin alfabesine geçiş için de altyapı oluşturabilir.
Kırgızistan'da Cumhurbaşkanlığına bağlı Devlet Dili ve Dil Politikası Ulusal Komisyonu ile Ulusal Bilimler Akademisi Dilbilim Enstitüsü'nün ortaklaşa düzenlediği "Kırgız Dilinde Yazım Kuralları: Mevcut Durum ve Geliştirme Sorunları" konferansında, Kırgız alfabesinde değişiklik yapılması önerisi gündeme geldi.
Konferansta konuşan akademisyen Sırtbay Musayev, mevcut imla kurallarının yaklaşık 86 yıldır köklü bir revizyondan geçmediğini belirterek bunun yazı sisteminde çeşitli sorunlara neden olduğunu söyledi.
"Mükemmel yazım için mükemmel alfabe gerekir"
Kaliteli bir yazım sisteminin sağlam bir alfabe üzerine kurulması gerektiğini vurgulayan Musayev, özellikle Ruslaştırma sürecinin Kırgızca üzerinde uzun vadeli etkiler bıraktığını ifade etti.
Musayev, "Mükemmel yazım için mükemmel bir alfabe gerekir. Sadece 'E' harfi için bile altı ya da yedi farklı kural bulunuyor. 1939'dan itibaren hız kazanan Ruslaştırma politikaları ulusal değerleri ve dili olumsuz etkiledi. Kiril alfabesini terk etmeden de yazım kurallarını iyileştirebiliriz. Ancak ülkemiz yarın Latin alfabesine geçme kararı alırsa buna da hazırız." dedi.
Musayev ayrıca, Kırgız alfabesinin diğer Türk halkları tarafından örnek gösterildiğini belirterek, bilim insanları İşenalı Arabayev ve Kasım Tınıstanov'un Kırgızcanın özgün seslerini temel alarak 28 harflik ilk sistemi oluşturduğunu hatırlattı.
Amaç Kiril alfabesini bırakmak değil
Konferansa katılan diğer dil bilimciler de önerinin Kiril alfabesinden tamamen vazgeçilmesi anlamına gelmediğinin altını çizdi.
Uzmanlara göre, Kırgızcada karşılığı bulunmayan ve yalnızca Rusça kökenli kelimelerin yazımında kullanılan bazı harfler, dilin doğal ses yapısını olumsuz etkiliyor. Bu durumun özellikle genç kuşakların Kırgızcanın özgün seslerini doğru telaffuz etmesini zorlaştırdığı değerlendiriliyor.
Latin alfabesine geçiş tartışmaları sürüyor
Kırgızca tarih boyunca Arap ve Latin alfabelerini kullandı. Ancak 1940 yılından bu yana resmi yazı dili olarak Kiril alfabesi kullanılıyor.
Bugün yürürlükte bulunan Kırgız Kiril alfabesi 36 harften oluşuyor. Alfabe, Rus alfabesindeki harflere ek olarak Kırgızcanın kendine özgü seslerini karşılayan üç özel harfi de içeriyor. Uzmanlar, önerilen reformun hem mevcut yazım sistemini sadeleştirmeyi hem de gelecekte olası bir Latin alfabesine geçiş sürecine teknik hazırlık sağlamayı amaçladığını belirtiyor.